خبرگزاری علم و فناوری

یادداشت؛ سید علیرضا آل داوود پژوهشگر فضای مجازی و رسانه

بزه دیدگی کودکان در فضای مجازی / هشدار جدی برای خانواده ها

ورود محصولات و ابزار های هوشمند در کشور و پایین بودن سواد فضای مجازی برای استفاده خانواده ها و اقشار مختلف منجر به آسیب های جدی در سطح کشور شده است که متاسفانه در میان این آسیب دیده ها خردسالان، کودکان و نوجوانان در معرض شدیدترین این آسیب ها قرار دارند.

به گزارش خبرگزاری علم وفناوری ؛ تلفن همراه، تبلت، رایانه و تمامی ابزارهایی که برای اتصال به اینترنت طراحی و ساخته شده اند ابزارهای نوين اطلاع رساني و تشکیل گروه های انسانی در فضای مجازی هستند که علاوه بر داشتن كاربردهاي گسترده در حوزه هاي گوناگون برخي پيامدهاي نامناسب اجتماعي مانند تجاوز به حریم خصوصی، اعتياد رواني و اینترنتی و هرزه نگاری، تزلزل ارزشها، كاهش تعاملات اجتماعي، بلوغ زودرس،  محتواهای غیر اسلامی و غيراخلاقي و به خطر افتادن امنيت شخصي- خانوادگی را به دنبال دارند که این پیامدهای نامناسب در کودکان و نوجوانان به وفور دیده می شود.

این در حالیست که استفاده از این ابزارها باعث افت تحصيلي شدید در دانش آموزان و نيز كاهش برقراري ارتباط عاطفي نوجوانان و کودکان با خانواده هايشان مي شود كه در طولاني مدت مي تواند اثرات مخرب روحي - روانی و فرهنگي-اجتماعی ايجاد کند.

در چنین فضایی یکی از سوالات جدی که همگان باید هنگام استفاده از رسانه های مختلف از خود بپرسند اینست که ما و خانواده هایمان رسانه ها را مدیریت می کنیم یا رسانه ها در حال مدیریت ما هستند؟

پاسخ صحیح مبتنی بر سواد رسانه ای و سواد فضای مجازی به این سوال می تواند ما را در برخورد با رسانه ها و نحوه تعامل سازنده و همچنین پردازش اطلاعات آنها یاری برساند.

اما سوال بعدی اینجا مطرح می شود که اگر سواد و مهارت کافی با رسانه ها را نداشته باشیم چطور می توانیم از خود و خانواده و اجتماعی که در آن زندگی می کنیم صیانت کنیم؟  

برای پاسخ به سوالات مطرح شده باید ابتدا موضوع اصلی یعنی حضور در فضای مجازی و زوایای پنهان و پیدای این حضور را بررسی کنیم.

  1. در تحقیقی که یکی از اساتید علوم اعصاب در دانشگاه MIT (ارل میلر) انجام داده به این نتیجه رسیده است که مغز ما به صورت ذاتی برای چندکارگی طراحی نشده و این یعنی هنگامیکه تصور می کنیم در آن واحد داریم چند کار انجام می دهیم در واقع داریم خیلی سریع از کاری به کار دیگر پرش می کنیم و به همین دلیل است که کارهای ما عمدتا ناقص و به نتیجه دلخواه و اساسی نمی رسند.

همین مسئله باعث می شود که نورون ها یا سلول های مغز زودتر خسته شوند، مغز سوخت بیشتری بسوزاند و به همان اندازه هم میزان اضطراب و تنش افراد افزایش یابد.

در این شرایط کارآیی به شدت پایین آمده و میزان هورمون های کورتیزوال و آدرنالین که هنگام مواجهه با تنش ترشح می شوند افزایش می یابد و وقتی این هورمون ها در بدن افزایش یابند عملکرد شناختی ما مختل خواهد شد.

حال شما در نظر بگیرید در کودک یا نوجوانی که هنوز به سن بلوغ نرسیده یا در آستانه سن بلوغ است این میزان هورمون خارج از کنترل درونش ترشح شده باشد که در اثر همین موضوع اختلالات جدی در عملکرد شناختی او به وجود خواهد آمد و این کودک مظلوم از نقطه آغازین زندگی اجتماعی خویش دچار مشکلات متعدد روانشناختی خواهد شد.

نکته بعدی در استفاده از اینترنت رها شده و ابزارهای هوشمند که تاثیر مخرب فراوانی بر روی افراد خواهد گذاشت فعال شدن مسیر لذت جویی در مغز است.

در دنیای همیشه متصل به اینترنت مغز ما مدام در دام لذت جویی می افتد و ما مدام سعی می کنیم که همیشه به طریقی محرک خارجی برای فعال کردن مدارهای لذت مغز خودمان پیدا کنیم که متاسفانه این موضوع در کودکان بسیار شدیدتر است.

این محرک ها که به یاری فضای مجازی بسیار راحت تر، سریعتر و آسانتر می شود به آنان رسید شامل اخبار و محتوای هیجان آور، سرگرمی های خاص، متون تلگرام و اینستاگرام، محتوای پورنوگرافی و تصاویر بازیگران مشهور با پوشش های نامتعارف است و همین موضوع در صورت تکرار شدن می تواند بر روی میزان تمرکز انسان در مسائل مختلف تاثیر بسیار بگذارد.

این کاربران مخصوصا اگر کودکان و کم سالان باشند دیگر نمی توانند دقایق متمادی کتاب بخوانند یا روی یک کار دیگر تمرکز داشته باشند چون مغزشان برای پرش و از این سو به آن سو شدن پرورش پیدا کرده است.

نکته بسیار مهم اینجاست که مدار پاداش و لذت مغز ما تحت این شرایط که بسیار میتواند خطرناک باشد، همیشه در پی کام جویی است که متاسفانه این موضوع در کودکان به بلوغ زودرس منجر خواهد شد و آنان در این فضا به سمت بزه دیدگی و یا بزهکار شدن به پیش می روند که در طولانی مدت اگر به این موضوع مهم دقت نشود ممکن است تجربخ تلخ قتل ستایش قریشی بارها به اشکال گوناگون تکرار شود.

از نکات دیگر که باید به آن اشاره کرد دوپامینی شدن افراد تحت تاثیر فعالیت های شدید در شبکه های مجازی و فضای مجازی است که این موضوع در مدار پاداش و لذت در مغزهای کاربران اینترنت آنقدر تقویت شده است که آنها ترجیح می دهند به جای صرف کردن وقت و زحمت کشیدن برای متون شخصی و یا علمی، با رونوشت برداشت و بازانتشار دهها مطلب بی ارزش و دریافت متقابل آنها محرک هایی برای تقویت دائم این مدار داشته باشند که همین موضوع افراد را با بمباران اطلاعات روبرو کرده و پس از مدتی آنان دچار توهم همه چیز دانی می شوند که نتایج آن در بیکاری فارغ التحصیلان دانشگاهی به دلیل عمق بسیار کم معلومات کاربردی و افت شدید علمی در کشور ما بوده است.

برای مقابله با چنین فرایندی باید با وضع قوانین بروز، ارتقای سواد فضای مجازی تمام اقشار جامعه و تقویت اعتقادات دینی و رجوع به این مبانی برای فعالیت در فضای مجازی یک مدل ایرانی اسلامی مطابق با فرهنگ خودمان داشته باشیم و آنرا بتوانیم به خوبی برای این نسل از آینده سازان انقلاب اسلامی تبیین کنیم.

نکته بعدی بسیار مهم در بحث پیشگیری از بزه دیدگی یا بزهکار شدن کودکان در فضای مجازی اینست که باید والدین با توجه به آموزه های تربیت دینی بتوانند درباره این فضا ابتدا سواد فضای مجازی و سواد رسانه ای خود را تقویت کنند، سپس درباره این فضا با فرزندشان صحبت کنند، وقتی آنلاین هستند در کنارشان بنشینند، قوانینی برای استفاده از فضای مجازی در منزل وضع کنند و ابتدا خود به آنها پایبند بوده و سپس از فرزندشان بخواهند به این قوانین پایبند باشد و آنرا امضا کند، نیاز استفاده از فضای مجازی و ابزارهای هوشمند را به صورت دقیق برآورد کرده و بر اساس آن با محدودیت زمانی برای کودکان آنرا اجرا کنند، آنها را برای کشف فرصت ها و امکانات مفید این فضا تشویق کنند و فعالیت هایی را با هم به صورت مشترک انجام دهند.

همچنین باید والدین استراتژی و نقش خود را به شیوه تعاملی با فرزندشان در استفاده از فضای مجازی اتخاذ کنند که از جمله این نقش ها می توان به نقش فعال هنگام حضور در فضای مجازی، نقش فعال در تامین امنیت فضای مجازی، نقش محدود کننده، نقش پایشگر و نظارت تکنیکی اشاره کرد.

با این توضیحات رجوع به تجارب دیگر کشورها این مهم را نشان داده است که مشارکت والدین در فعالیت های مجازی فرزندانشان منجر به کاهش شدید بزه دیدگی و آسیب شده است.

در کمیسیون قانون حفاظت از کودکان برخط سال(2000) به چند نکته مهم اشاره شده است:

 

  1. همچنین در پژوهشی که در سال 2014 (پروژه EUKids online) برای مقایسه خطرات فضای مجازی در سطح اروپا با سال 2010 انجام شده است مشاهده شد که تمام این خطرات در طول این مدت رشد داشته است، به عبارت دیگر این پژوهش نشان داد که در سال 2010، 13 درصد افراد 11 تا 16 ساله در معرض پیام های آزاردهنده ابراز دشمنی و تنفر داشته اند در صورتیکه این رقم در سال 2014 به 20 درصد رسیده است.در این پژوهش یافته های مربوطه به نقش والدین از مصاحبه با 25142 نفر از کودکان 9 تا 16 ساله در 25 کشور اروپایی استخراج و تحلیل شده است.

طبق این تحقیق انجام تکالیف مدرسه حدود 58% فعالیت اینترنتی کودکان نوجوانان را به خود اختصاص داده است و در رتبه های بعدی بازی کردن و برقراری ارتباط با دیگران قرار دارند، هنچنین کودکان حضور در شبکه های اجتماعی نیز  جزو محبوب ترین فعالیت های کودکان در فضای مجازی عنوان شده است.

 

 

همچنین در این پژوهش آمده است که 15 درصد نوجوانان در معرض مشاهده تصاویر و فیلم های غیراخلاقی در سال 2010 قرار گرفته اند و این در حالیست که 17 درصد در سال 2014 در معرض این فضا قرار بوده اند.

در این پژوهش معمول ترین خطری که کودکان عنوان کرده اند ارتباط آنلاین با کسانی بوده است که او را نمی شناختند.

نکته بسیار مهم که در این تحقیق احصا شده است اینست که کودکان و نوجوانان چگونه به خطرات واکنش نشان می دهند؟

 

 

همچنین در این تحقیق نقش والدین در مواقعی که فرزندشان در فضای مجازی حضور دارد نیز پرداخته شده است:

  • 98% در مورد انتشار اطلاعات شخصی به صورت برخط قوانینی گذاشتند.
  • 28% با فرزندشان – به خصوص دخترانشان- درباره اینکه در اینترنت چه کاری انجام می دهند صحبت می کنند.
  • 95% وقتی فرزندشان از اینترنت استفاده می کند کنارش حضور دارند.
  • از هر 10 والدین یک والدین موقع استفاده اینترنت توسط کودکش کاری انجام نمی دهد.
  • با بزرگتر شدن فرزندان حضور والدین در استفاده از فضای مجازی کمتر می شود.

در موضوعات بعدی باید به نقش والدین نیز در کاهش مخاطرات فضای مجازی اشاره شود که نکات ذیل می تواند برای خانواده ها راهگشا باشد:

1.ایجاد قانون منع انتشار اطلاعات خصوصی در منزل میان والدین و فرزند در فضای مجازی

2.صحبت کردن خصوصی والدین با فرزند در خصوص فعالیت های فضای مجازی

3.حضور والدین در کنار فرزند هنگام استفاده از اینترنت

4.حضور در نزدیکی فضایی که فرزند ازاینترنت استفاده می کند

5.تشویق کردن فرزند برای کشف و یادگیری در اینترنت به وسیله خودشان

6.کمک به فرزند زمانی که به مشکل بر میخورد و یا در اینترنت چیزی جستجو م یکند

7.توضیح دادن اینکه چرا بعضی از سایت ها خوب و بعضی بد هستند

8.پیشنهاد دادن استفاده های صحیح از اینترنت و ابزارهای پاک و امن مانند شبکه های اجتماعی بومی به جای شبکه های اجتماعی غربی

9.پیشنهاد روش های صحیح برای رفتار با دیگران و رعایت حدود در فضای مجازی

10.کمک به فرزند زمانی که چیزی او را در فضای مجازی اذیت می کند که خانواده باید نقطع اعتماد و مشکل گشای فرزند باشند

11.صحبت کردن و آگاهی دادن به فرزند برای اینکه اگر به مشکلی در فضای مجازی برخورد کرد چه کاری انجام دهد

12.آموزش امر به معروف و نهی از منکر در فضای مجازی برای مقابله با منکرات و ترویج خوبی ها در این فضا

13.اجازه دادن برای استفاده از سرویس های مجاز در فضای مجازی مانند دانلود نرم افزار یا موسیقی مجاز

14.استفاده از شبکه ویدیویی بومی به جای شبکه های ویدیویی اینترنتی فاسد غربی

15.به اشتراک گذاشتن موارد مجاز میان دوستان تائید شده

16.تعیین زمان و ساعت مشخص برای استفاده از پیام رسان ها و فضای مجازی

17.عدم استفاده از پیام رسان های آلوده مانند تلگرام، واتس اپ و اینستاگرام توسط والدین و فرزند

18.تعیین محدوده سنی برای پیام رسان های داخلی و خارجی حداقل از سن 14 سالگی به بعد

19.استفاده از ابزار های نظارت نامحسوس توسط والدین و فیلترینگ خانگی

20.مطالبه خانواده ها از دولت برای فراهم کردن شبکه امن، پاک و سریع ملی و همچنین شبکه های اجتماعی موضوع محور

 

منابع:

 

(1) Earl K. Miller

Picower Professor of Neuroscience The Picower Institute for Learning and Memory and Department of Brain & Cognitive Sciences at the MIT

Earl K. Miller

(2)Livingstone, S., EU Kids Online (2014) EU Kids Online: findings, methods, recommendations.

Duerager, Andrea and Livingstone, Sonia (2012) How can parents support children’s internet safety? EU Kids Online, London, UK

Livingstone, S. & Helsper, E.J (2010) ‘Balancing opportunities and risks in teenagers’ use of the internet: The role of online skills and family context’, New Media & Society, 12(2), 309–329.

 

انتهای پیام/ سیده زینب حیدری

 

 

 

زمان انتشار: دوشنبه ۱ آبان ۱۳۹۶ - ۱۸:۵۸:۲۴

شناسه خبر: 38485

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب