خبرگزاری علم و فناوری

خبرگزاری علم و فناوری گزارش می دهد

حساسیت فضای مجازی برای کودک و نوجوان/ لزوم استفاده از قوانین نظارتی برای این قشر سنی در فضای مجازی

با توجه به همه گیر شدن استفاده از فضای مجازی و افزایش تعداد کاربران آن، کودکان و نوجوان نیز به عنوان بخشی از جامعه در معرض خطرات ناشی از معایب استفاده از فضای مجازی قرار دارند. از سوی دیگر، ناآشنا بودن با این فضا و عدم درک درست نسبت به استفاده صحیح از آن توسط سنین پایین، خطرات ناشی از آن را دو چندان می کند؛ لذا ضروری است به منظور  جلوگیری از این خطرات، افراد، کارشناسان و دستگاه های مربوطه وارد عمل شوند.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری از خراسان جنوبی؛  امروزه استفاده از اینترنت به بخش جدایی ناپذیر زندگی انسان مبدل شده است. کودکان و نوجوانان به عنوان عضوی از اعضای خانواده نیز روز به روز به سمت و سوی فضای مجازی گرایش پیدا می کنند. این گرایش ممکن است غیر اجباری باشد، مثلا بر اساس حس کنجکاوی کودک و نوجوان به وجود آمده باشد و یا ممکن است اجباری باشد، مثلا مدارس و معلمان، فعالیت های درسی دانش آموزان را از طریق فضای مجازی پیگیری کنند و در این فضا به تبادل نظر با والدین آنان در خصوص فرزندانشان بپردازند.

به هر حال، آنچه ضروری به نظر می رسد این است که با وجود رشد روز افزون استفاده کودکان و نوجوانان از فضای مجازی، بتوان امنیت خاطری را برای والدین ایجاد کرد تا هم فرزندان بتوانند از مزایای فضای مجازی استفاده کنند و هم از خطرات و معایب استفاده از این فضا مصون بمانند.

دغدغه وزارت فناوری اطلاعات و ارتباطات برای تدوین سند راهبردی فضای مجازی کودک و نوجوان

در این راستا وزیر جدید فناوری اطلاعات و ارتباطات این روزها از امنیت کودکان و نوجوانان در فضای مجازی سخن به میان آورده است. وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در مرداد ماه سال 1396 سندی را به منظور صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی با عنوان «سند راهبردی صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی» تدوین نموده است. ایجاد فضای مجازی صیانت شده مبتنی بر شبکه، متناسب با ارزش های ایرانی- اسلامی و تأمین خدمات و محتوای مناسب با اقتضائات سنی کودکان و نوجوانان از جمله اهداف تنظیم این سند است. این سند در تلاش است تا فرصت های متصور شده فضای مجازی برای کودکان و نوجوانان را تقویت کرده و با کمک خانواده ها آسیب آن را به کمترین میزان ممکن برساند.

نخستین محور این سند به طراحی الگوی جامع صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی اختصاص یافته است. این محور شامل موضوعات آموزشی، تربیتی، فنی و حقوقی است. محور دوم شامل خدمات آموزش و ترویج است که به کودکان و والدین در ارتباط با فضای مجازی ارائه می شود. سومین محور به حمایت از تولید محتوا و فعالیت های لازم در حوزه تولید محتوا اختصاص یافته است. محور بعدی مربوط به سروریس های ایمن و ابزارهای مورد نیاز در حوزه مراقبت است. اقدام های لازم برای این محور نیز در سند مناسب با نیازهای جامعه لحاظ شده است. مشاوره، امداد و ایجاد خط کمکی نیز محور پنجم است. پشتیبانی سرویس های قضائی و انتظامی از افراد آسیب دیده احتمالی نیز محور بعدی در نظر گرفته شده برای سند صیانت از کودکان و نوجوانان است.

مهم ترین رویکرد این سند، استفاده از فضای مجازی متناسب با رشد سنی و عقلی کودکان است. این سند به دنبال این نیست که کودکان و نوجوانان را به طور کلی از این فضا دور سازد، بلکه به صورت گام به گام مهارت ها را به کودکان برای ورود به این فضا آموزش خواهد داد و زمانی که کودک به 18 سالگی رسید، والدین نگرانی از حضور وی در فضای مجازی نداشته باشند. تربیت مصونیت بخش، هدف اصلی تنظیم این سند است.

در سال 1395، پروژه دیگری با عنوان «مشاوره، طراحی و راه اندازی گوهر حوزه صیانت از کودکان و خانواده در اینترنت (کوا) آغاز شد. این پروژه با مدیریت سازمان فناوری اطلاعات و با همکاری پلیس فتا شروع شده و تاکنون توانسته بخشی از دانش آموزان شهر تهران در مقاطع مختلف تحصیلی را تحت آموزش قرار دهد.

هدف اصلی این پروژه ارتقاء فرهنگ و مهارت های لازم برای استفاده درست، سالم  وامن از فضای مجازی و امکانات آن در بین خانواده ها وبه خصوص دانش آموزان است که در نتیجه آن اجرای موارد زیر است:

  • شناسایی تهدیدات و چالش های مؤثر در حوزه کودک و اینترنت
  • ارائه راهکارها و خدمات حفاظتی- قانونی در حوزه کودک و اینترنت
  • ارائه راهکارها و خدمات حفاظتی- امنتی در حوزه کودک و اینترنت
  • آموزش و آگاه سازی سطوح مختلف جامعه هدف
  • طراحی و راه اندازی سامانه ملی اینترنت و کودک (کوا)

بر همین اساس نیز برنامه های اجرایی که در این پروژه مورد نظر می باشد شامل اجرای کارگاه های دانش آموزی آشنایی با آسیب های فضای مجازی، تولید کتاب، کتاب مصور برای کودکان، مقالات علمی، طراحی و راه اندازی وب سایت کوا و تولید محتوای چند رسانه ای است.

در حال حاضر سایت این پروژه در بخش والدین شامل برنامه های کارگاه های آموزشی، کتابخانه دیجیتالی جهت آموزش و حفظ صیانت خانواده و مقالات آموزشی این حوزه می باشد و راه طولانی تا تحقق هدف گذاری های انجام شده دارد.

لازم به ذکر است این پروژه بر اساس برنامه حفاظت از کودکان اتحادیه اروپا (CEOP) اجرا شده است. این برنامه در انگلستان با همکاری پلیس و مرکز حمایت از کودکان در فضای مجازی طی مدت فعالیتش با برخورد قاطعانه با بارگذاری مطالب و محتوای مستهجن و نامناسب برای کودکان، توانسته است مطالب حاوی سوء استفاده از کودکان در انگلستان را از 18 درصد در سال 1997 به 1 درصد در سال 2010 کاهش دهد.

تمام محتوی و مفاهیم مرتبط با کودکان و سوء استفاده از آنها توسط CEOP  شناسایی و به بنیاد نظارت بر اینترنت گزارش می شود. شناسایی این تصاویر بر عهده یک نهاد خاص به نام «بنیاد نظارت بر اینترنت» قرار دارد. این مرکز، یک سازمان پیشتاز جهانی است، اما بیشتر اتکای آن به گزارش های مردمی از مطالبی است که بصورت آنلاین مشاهده می کنند (منبع: مطالعات میدانی در توسعه خدمات فضای مجازی کودک و نوجوان، نسخه 1).

فضای مجازی، خطری جدی برای کودک و نوجوان

در مصاحبه ای که توسط ایسنا با عضو کارگروه فضای مجازی کشور انجام شده بود، آمده است: در اختیار داشتن گوشی و تبلت و حضور آسان در فضای مجازی کودکان اختیار و اراده را از آنان می‌گیرد و مضرات بسیاری را برای حال و آینده آنان به دنبال دارد.
روح الله مؤمن نسب اظهار کرد: در بسیاری از کشورهای دنیا به افراد زیر ۱۳ سال هیچ نوع وسیله ارتباطی توصیه نمی‌شود، افراد ۱۳ تا ۱۶ سال محدود به گوشی‌های ساده می‌شوند، ۱۶ تا ۱۸ سال اجازه استفاده از گوشی‌های دانش‌آموزی دارند و از ۱۸ تا ۲۱ سال می‌توانند به آرامی با فضای مجازی و شبکه‌های ارتباطی آشنایی پیدا کرده و مواجه شوند.

وی با تاکید بر اینکه قتل ستایش شش ساله تبعات بسیاری را برای خانواده آنان و کشور داشت، اظهار کرد: اگر قاتل به صورت افراطی از اینترنت و فضای مجازی و نیز موسیقی‌های جدید استفاده نمی‌کرد قطعا این قتل اتفاق نمی‌افتاد حال آنکه بالعکس شنیدن موسیقی‌های ناهنجار جدید و حضور در فضای مجازی موجب شد در دقایقی این قتل هولناک اتفاق بیفتد.

او افزود: در کشور آمریکا ۱۸ سال پیش قوانینی مربوط به استفاده کودکان از گوشی‌های همراه و حضور آنان در فضای مجازی تصویب می‌شود، حتی در صورت استفاده کودکان زیر شش سال از گوشی و حضور در فضای مجازی نگهداری از فرزند از آن خانواده سلب می‌شود اما در کشور ایران هنوز قانونی در خصوص استفاده کودکان از فضای مجازی وجود ندارد حال آنکه این نیاز کاملا در این روزها برای جامعه ایران و کودکان محسوس است.
عضو کارگروه شورای فضای مجازی کشور خاطرنشان کرد: گاهی حتی مدارس پیشنهاد و حتی اجبار در استفاده از فضای مجازی برای دانش‌آموزان دارند اما باید توجه داشته باشیم که دانش‌آموزان هنوز قدرت تشخیص خوب از بد را ندارند و نباید کودکان و دانش‌آموزان را در معرض آسیب‌هایی قرار دهیم که پشیمانی به دنبال داشته باشد.
وی با بیان اینکه ۶۰ درصد دختران و ۹۰ درصد پسران زیر ۱۶ سال حتما یک بار تجربه مشاهده فیلم‌های غیراخلاقی را داشته‌اند، تصریح کرد: به دلیل آلوده بودن فضای مجازی با ورود کودکان و نوجوانان به این حوزه به‌راحتی می‌توانند در معرض آسیب قرار بگیرند.

 

این مسئول یادآور شد: در سال گذشته در برخی از مقاطع تحصیلی ۸۰ درصد دانش‌آموزان معدل زیر ۱۲ داشتند که این امر گویای مواجهه با مشکلی جدی در مقاطع دانش‌آموزی است که باید چاره‌اندیشی شود.
مومن‌نصب با بیان اینکه کودکان تنها باید در چارچوب خانواده بوده و تعامل مناسب با افراد خانواده داشته باشند، ادامه داد: متوسط زمان اعتیاد سه ماه است حال آنکه برخی از کودکان و حتی افراد بزرگسال بیش از این زمان را با گوشی‌های همراه خود سپری می‌کنند و باید متوجه مضرات این نوع رفتارها در جامعه باشیم.
عضو کارگروه شورای فضای مجازی کشور با تاکید بر اینکه در غرب، شبکه‌های مجازی نه تنها اجتماعی خوانده نمی‌شوند بلکه عنوان ضد اجتماعی را به خود اختصاص می‌دهند، اشاره کرد: استفاده افراطی از شبکه‌های مجازی اعضای خانواده‌ها را به راحتی از یکدیگر دور می‌کند و این امر خود نشانی از ضد اجتماعی بودن این شبکه‌ها است.

عضو کارگروه شورای فضای مجازی کشور خاطرنشان کرد: گاهی حتی مدارس پیشنهاد و حتی اجبار در استفاده از فضای مجازی رای دانش‌آموزان دارند اما باید توجه داشته باشیم که دانش‌آموزان هنوز قدرت تشخیص خوب از بد را ندارند و نباید کودکان و دانش‌آموزان را در معرض آسیب‌هایی قرار دهیم که پشیمانی به دنبال داشته باشد.

وی با تاکید بر اینکه قتل ستایش شش ساله تبعات بسیاری را برای خانواده آنان و کشور داشت، اظهار کرد: اگر قاتل به صورت افراطی از اینترنت و فضای مجازی و نیز موسیقی‌های جدید استفاده نمی‌کرد قطعا این قتل اتفاق نمی‌افتاد حال آنکه بالعکس شنیدن موسیقی‌های ناهنجار جدید و حضور در فضای مجازی موجب شد در دقایقی این قتل هولناک اتفاق بیفتد.
مومن‌نصب ادامه داد: امواج wifi تاثیرات مضری بر بدن افراد به خصوص کودکان دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به فرزندآوری، سرطان و سکته‌های قلبی و عصبی اشاره کرد.
این کارشناس اظهار کرد:‌ ایجاد تغییر در خصوص استفاده از فضای مجازی و بیماری‌های مرتبط با آن نیازمند مطالبه است که رسانه‌ها در شکل‌گیری این مطالبه نقش به‌خصوصی می‌توانند ایفا کنند. همچنین خانواده‌ها و مدارس نیز باید مطالبه‌گری کنند تا قوانین مرتبط با کودکان و استفاه از فضای مجازی وضع شده و مشکلات حل شود.
وی یادآور شد: در راستای حل مشکلات حوزه فضای مجازی و کودکان، خانواده‌ها خود باید اطلاعات را افزایش داده و رفتار صحیح را انجام دهند و در عین حال از مسئولان مربوط مطالبه‌گری کنند تا مشکلات را شناخته و قوانین مرتبط وضع کنند و از مسئولان بخواهند در قبال ارائه تکنولوژی به جامعه، ابزار استفاده صحیح را در اختیار افراد به ‌خصوص کودکان قرار دهند و مطالبه‌ها باید به حدی باشد که اقدامات سریع‌تر آغاز شود.

 

در صورت اجرایی شدن قوانین این سند، برای والدین جای امیدواری است  

در کشور ایران ساز و کار چندان دقیقی برای صیانت از کودکان و نوجوانان اجرا نشده است. هر چند طرح هایی با این هدف آغاز شده اند، اما تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله زیادی وجود دارد. دکتر تکتم طباطبایی، عضو هیأت علمی دانشگاه در گروه روانشناسی تربیتی در گفتگو با خبرگزاری علم و فناوری از خراسان جنوبی در خصوص سند صیانت از کودکان و نوجوانان اظهار کرد: پیش نویس طرح مطالعاتی توسعه خدمات در فضای مجازی کامل و جامع است . امید است با اجرای این سند بسیاری از دغدغه های والدین در استفاده ناصحیح فرزندان از فضای مجازی کاسته شود.

وی با اشاره به اینکه برای تدوین سند بهتر است مراحل شناختی کودکان نیز مد نظر قرار گیرد، افزود: مراحل رشد کودک، شامل 4 مرحله است. مرحله حسی حرکتی که مربوط به بدو تولد تا 2 سالگی است و قاعدتاً کودک در این مرحله ارتباطی با فضای مجازی ندارد. مرحله دوم، مرحله پیش عملیاتی که مربوط به 2 تا 7 سالگی است، کودک آرام آرام با فضای مجازی و ابزارهای استفاده از آن مانند تبلت، گوشی موبایل و لپ تاپ آشنا می شود. مرحله سوم، مرحله عملیات عینی که مربوط به 7 تا 11 سالگی است، کودک به صورت فعال وارد فضای مجازی مجازی می شود و بهتر است در این مرحله برای کودکان قوانین نظارتی کارشناسی شده ای در نظر گرفته شود. با توجه به اینکه در این مرحله از رشد، کودک نسبت به موضوعاتی واکنش نشان می دهد که می تواند آنها را لمس کند و عینیت داشته باشد، کارشناسان کودک باید قوانینی را برای عکس العمل مناسب کودک در مواجهه با فضای مجازی تصویب کنند.

 وی با اشاره به اینکه مرحله عملیات صوری یا انتزاعی از سن 11 سالگی به بعد بروز می کند، تصریح کرد: این مرحله، بالاترین کیفیت شناختی نزد نوجوانان است. در این مرحله نوجوان توانایی تفکر انتزاعی، استدلال قیاسی را می‌یابد. می‌تواند مفهوم احتمالات را دریابد. همچنین می‌تواند پیرامون سئوالات گوناگون که حتی عینیت ندارد به تفکر بپردازد. همهٔ نوجوانان در زمانی واحد و به میزان یکسان به مرحلهٔ عملیات صوری نمی‌رسند و برخی، ممکن است اصلاً به مرحلهٔ تفکر عملیاتی صوری نرسند. برای نوجوانان ویژگی های کاملاً متفاوتی باید در استفاده از فضای مجازی در نظر کرفته شود؛ چرا که نوجوان دیگر یک کودک نیست و قدرت استدلال منطقی را داراست و هنگامی که با مطالب و دنیای مجازی برخورد می کند، در صورتی که به وی آگاهی لازم در خصوص این فضا و ویژگی هی ان داده نشود، می تواند خسارات جبران ناپذیری را برای آنان به بار آورد. لذا دست اندرکاران این سند، به منظور تدوین و تصویب قوانین نظارتی برای والدین، باید این نکات را مد نظر قرار دهند.

 

سخن پایانی

نگرانی برای استفاده نادرست از فضای مجازی از ابتدای به وجود آمدن آن همواره وجود داشته و همیشه کارشناسان و دولت ها سعی داشته اند در این زمینه کاری کنند. برای بزرگسالان و سنین بالاتر این نگرانی کمتر است به دلیل اینکه به هوشیاری و آگاهی لازم و تشخیص سره از ناسره رسیده اند؛ اما کودک و نوجوان با مشاهده استفاده سایر اعضای خانواده از فضای مجازی روز به روز به استفاده بیشتر از آن ترغیب و تشویق می شوند و چه بسا در برخی از امور (همچون امور درسی) مجبور به استفاده از آن می شوند. در واقع باید گفت استفاده از فضای مجازی اجتناب ناپذیر است و آنچه مهم است اینکه باید برای آگاهی بخشی بیشتر و بهتر و جلوگیری از رواج انحرافات اخلاقی، باید قوانین نظارتی کارشناسی شده ای مطابق با شرایط و ویژگی های سنی کودک و نوجوان وارد میدان شوند. وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با تدوین و اجرایی نمودن این سند توانسته گام نخست را بردارد؛ اما این تازه شروع ماجراست و باید والدین، مربیان، معمان و کارشناسان کودک و نوجوان با همکاری یکدیگر در راستای اجرایی شدن و نحوه ی صحیح به کارگیری آن برای فرزندان اقدام جدی صورت دهند. امید است بتوان با انجام این کار، بخشی از خطرات و معایب استفاده از دریای بیکران و ناشناخته فضای مجازی را جبران کرد.

انتهای پیام/  

 

زمان انتشار: یکشنبه ۷ آبان ۱۳۹۶ - ۱۰:۲۰:۰۶

شناسه خبر: 38729

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب