گياهان سمي خطرناك براي دستگاه گوارش انسان خبرگزاری علم و فناوری - گياهان سمي خطرناك براي دستگاه گوارش انسان
با گياهان دارويي سمي اشنا شويم؛

گياهان سمي خطرناك براي دستگاه گوارش انسان

گياهان دارويي در كنار خواص درماني كه دارند داراي عوارضي هم هستند، بعضي از گياهان كه فراورده هاي آنها به عنوان دارو استفاده مي شود مصرف مستقيم آنها اثرات جبران ناپذيري را روي بدن ممكن است داشته باشد.

به گزارش خبرگزاري علم و فناوري از اردبيل؛ مسموميت ناشي از مصرف گياهان به عنوان يكي از مسايل مهم و رايج در سم شناسي باليني مطرح است. مسوميت ناشي از مصرف گياهان، به ويژه در كودكان زير 5 سال شايع است و به عنوان يكي از عوامل بروز مسموميت در اين دوره سني محسوب مي شود.

در ساليان اخير با توجه به گرايش بيشتر اطبا و مردم به استفاده از گياهان جهت كاربردهاي دارويي و پزشكي، ميزان شيوع مسموميت هاي گياهي نيز در حال افزايش است و اين امر بيشتر ناشي از كاربرد هاي ناآگاهانه و خودسرانه افراد از گياهان سمي كه به تصور آنها داراي ارزش درماني است، مي باشد. از طرفي خود درماني با گياهان و كاربرد گياهان به عنوان عوامل ايجاد كننده حالاتي نظير توهم و نشئگي از جمله علل مسموميت ناشي از گياهان در بزرگسالان در نظر گرفته مي شود. آمار و ارقام مراكز اطلاع رساني دارويي و سموم كشور ايران نيز نشان دهنده وجود مسموميت با گياهان و دارو هاي گياهي در بين مردم مي باشد.

نكاتي راجع به مسموميت ناشي از گياه و نحوه برخورد با بيمار مسموم

به طور كلي اصول و تدابير درماني در برخورد با بيماري كه بر اثر تماس يا مصرف يك گياه يا فرآورده گياهي مسموم شده است تا حدود زيادي مشابه با ساير موارد مسموميت هاي شيميايي و دارويي است ولي ذكر چند نكته در مورد اين مسموميت ها لازم مي باشد. اول اين كه شدت مسموميت در نتيجه مصرف گونه هاي مختلف يك گياه مي تواند بسيار متفاوت باشد.

بايد توجه داشت كه اكثر مسموميت هاي گياهي داراي طيف وسيعي از علايم هستند و اكثراً حتي در مسموميت با گياهاني كه داراي سموم اختصاصي مي باشند چندين دستگاه بدن درگير مي شوند.

بنابراين بايد در طي درمان به تمامي علايم مسموميت توجه داشت و اقدامات لازم را جهت برطرف ساختن آنها انجام داد.

دستگاه گوارش

نشانه هاي معده ايروده اي در اكثر موارد مسموميت هاي گياهي ايجاد مي شود. در اغلب موارد پس از بلع گياه علايم گوارشي ظاهر و سپس علايم و نشانه هاي اختصاصي مسموميت ظاهر مي شود.

مهمترين نشانه هاي مسموميت خواركي ناشي از گياه سمي در دستگاه گوارش به صورت تهوع، استفراغ، اسهال و ... ظاهر مي شود.  اين علايم به علت وجود مواد شيميايي محرك غشاهاي مخاطي كه در گياه وجود دارند، ظاهر مي شوند.  از ميان گياهان سمي كه قادر به بروز علايم مرضي در دستگاه گوارش هستند به گياهان زير اشاره مي شود:

كرچك:  برگ هاي آن منفرد بزرگ، پنجه اي شكل با دمبرگ بلند بوده و ميوه آن پوشيده از خار و داراي سه دانه روغن دار است. اين گياه در بسياري از نقاط ايران خصوصاً خراسان، جنوب و بلوچستان تكثير داده مي شود.

قسمت سمي گياه دانه هاي گياه است.  مواد سمي مسؤول بروز علايم مسموميت ناشي از گياه عبارتند از رايسين كه يك تركيب پلي پپتيدي است. اين ماده از 2 زنجيره پلي پپتيدي تشكيل شده است كه يكي از آنها به سلول هاي روده متصل شده و ديگري موجب مهار سنتز پروتئين مي شود. تركيب ديگر سمي رايسينين بوده كه از مشتقات پيريدين مي باشد. هر دو اين سموم موجب آگلوتيناسيون و هموليز گلبول هاي قرمز مي شوند و حساس به حرارت بوده و با حرارت دادن از بين مي روند.  ميزان دوز كشنده ريسين حدود يك ميلي گرم به ازاي هر كيلوگرم مي باشد كه اين ميزان در 8 دانه كرچك موجود است.  به علت احتمال وجود آنافيلاكسي مصرف يك دانة آن نيز مي تواند كشنده باشد. خوردن دانه گياه در صورتي كه جويده نشود يا پوسته آن سالم باشد اثرات سمي چنداني ايجاد نمي كند زيرا پوسته دانه مقاوم است و دانه از دستگاه گوارش دفع مي شود.  ولي در صورت جويدن دانه يا در صورت بلع دانه هايي كه پوسته آن آسيب ديده باشند، علايم مسموميت 2 تا 24 ساعت بعد از مصرف بروز مي كنند. از دست دادن اشتها، تهوع، استفراغ هاي مداوم، اسهال خوني، دهيدراتاسيون و در موارد شديد زردي )ايكتر( رخ مي دهد.  بعد از 6 تا 8  روز مرگ اتفاق مي افتد. مقدار كشنده براي بچه ها مي تواند 5 تا 6 دانه باشد و اين مقدار در بزرگسالان حدود 20 دانه است.

در اتوپسي كانون هاي نكروز در كبد، طحال، غدد لنفاوي، روده و معده يافت مي شود. از ديگر علايم و نشانه هاي مسموميت با دانه هاي كرچك مي توان به خواب آلودگي، اختلال هوشياري، سيانوز، هماتمز، هماتوشزيا، هماچوري، استوپور، تشنج، كلاپس قلبي  عروقي، اورمي و اليگوري اشاره كرد. علت مرگ بيشتر ناشي از كلاپس قلبي عروقي و اختلال عملكرد تنفس است. كليه بيماراني كه دانه كرچك را بلعيده اند بايد سريعاً تحت درمان قرار گيرند. تجويز اپيكا، لاواژ معده و سپس تجويز زغال فعال و مسهل (درصورت عدم وجود اسهال ناشي از مسمويت و خونريزي گوارشي) بايد انجام شود. در صورت خونريزي و اختلالات انعقادي استفاده از پلاسماي تازه منجمد و خون كامل، در صورت بروز تشنج استفاده از ديازپام وريدي و ساير اقدامات ، كلاسيك درمان تشنج لازم است  قليايي كردن ادرار با بي كربنات سديم به دفع ريسين جذب شده كمك مي كند. تمامي مسمومين بايد حداقل 24 تا 48 ساعت از نظر باليني تحت نظر قرار گرفته و در صورت عدم بروز علايم باليني مرخص شوند.

 

گل حسرت يا سورنجان:  با نام علمي Colchium  automanle  از تيره گل حسرت (Colchicaceae) گياهي است علفي، چند ساله، داراي پياز بزرگ و گوشتدار و محفوظ در پوشش هاي نازك. اين گونه گياه در ايران وجود ندارد ولي گونه هاي ديگر گياه مانند C. luteum Bacder و C. speciosum Stev.  در ايران مي رويند.

گونه هاي اول در نواحي شمال ايران، اطراف تهران، خراسان و گونه دوم در بلوچستان و نواحي جنوبي ايران مي رويد. مهمترين ماده سمي موجود در پياز گياه كلشي سين است. ساير مواد  مؤثر و سمي موجود عبارتند از: دمه كولسين و كولشي سئين. مهم ترين عارضه سمي گياه عوارض گوارشي است كه متعاقب مصرف خوراكي ايجاد مي شود.

علايم و نشانه هاي مسموميت به صورت تهوع، استفراغ و اسهال شديد است در مسموميت هاي شديد علايم باليني پيشرفت مي كنند به طوري كه فاز هاي مختلف ناشي از كلشي سين به صورت زير ظاهر مي شوند:  در 24 ساعت اول بعد از مصرف گياه علايم و نشانه ها شامل تهوع، استفراغ، درد هاي شكمي، اسهال، لكوسيتوز و اختلالات الكتروليتي است. در روز هاي 2 تا 7 علايم شامل هيپوپلازي مغز استخوان، لكوپني و ترومبوسيتوپني، آريتمي قلبي، نارسايي كبدي، كنفوزيون و كما بوده و از روز هفتم به بعد آلوپسي و لكوسيتوز رخ مي دهد. درمان شامل اقدامات حمايتي مي باشد. تجويز فاكتور محرك فيلگراستيم يا گرانولوسيت ها مي تواند از بدتر شدن پا نسيتوپني جلوگيري كند.

محققان با تجويز آنتي بادي ضد كلشي سين lgG در موش هاي سوري مسموم توانستند سميت كلشي سين را كاهش دهند، مطالعات نشان داد كه در موش هاي تحت درمان با آنتي بادي ضد كلشي سين غلظت كلشي سين در بافت هاي هدف كاهش يافته و حجم توزيع آن كم مي شود. هنوز مطالعه اي از اين نوع در انسان انجام نشده است .

حنظل يا هندوانه ابوجهل گياهي: با نام علمي Citrullus Colocynthisc از تيره كدو(Cucurbitaceae) است  علفي، چند ساله با ساقه هاي خوابيده يا بالا رو و پوشيده از تار. اين گياه در ايران در نواحي لرستان، خوزستان، فارس و كرمان مي رويد.  ميوه گياه سمي بوده و باعث بروز اسهال هاي شديد مي شود.  مهم ترين مواد مؤثر سمي گياه عبارتند از كولوسنتين و كولوسينتي لين  درمان به صورت علامتي حمايتي است .

سنا:(Senna)  با نام علمي Cassia senna تيره Leguminosae مي باشد. گونه ديگر گياه كه در ايران مي باشد C. angustifolia نيز مي رويد.

مصرف گياه باعث بروز اسهال مي شود. مواد مؤثر گياه از دسته آنتراكينون ها مي باشد.

انتهاي پيام / مريم عيدي

 

زمان انتشار: پنج شنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷ - ۱۴:۱۲:۰۰

شناسه خبر: 73055

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب