هدف سد ها مهار سیلاب یا بلای جان مردم؟؟ خبرگزاری علم و فناوری - هدف سد ها مهار سیلاب یا بلای جان مردم؟؟
در سیل اخیرکشور، بیشترین خسارت ‌ها به پایین دست ها وارد شد :

هدف سد ها مهار سیلاب یا بلای جان مردم؟؟

در گفتگویی که با یکی از کارشناسان آب کشور صورت گرفت، کارکرد سد ها در سیل اخیر کشور و ماهیت آن ها برای آینده کشور بررسی شد

خبرگزاری علم و فناوری استان زنجان در گفتگویی با یکی از کارشناسان آب کشور در روز 28 خرداد ماه 98 از وضعیت آب کشور، وضعیت سد های کشور و کنترل آن ها و همچنین سیل های اخیر کشور صحبت و تبادل نظر به میان آمد.

 

با سلام لطفا خودتون رو معرفی کرده و از نوع فعالیتتون در کشور بفرمایید؟

بنده حمید سینی ساز هستم و مدتی است بر روی مسائل آب و در حقیقت کارشناس سیاست گذاری های آب هستم.

 

وضعیت سد های احداثی کشور در گذشته و حال چگونه است؟ آیا این تعداد سد موجود در کشور جوابگوی ظرفیت کشور عزیزمان می باشد؟

احداث سد در حدود نیم قرن اخیر تبدیل به یکی از پررنگ ‌ترین سیاست‌ های مدیریت منابع آب کشور شده که شاید در برخی موارد راهکار مناسبی بوده باشد، اما در اغلب موارد سد ها در کشورمان موجبات بروز مشکلات زیست ‌محیطی و اجتماعی شده‌ است. شاید به ندرت بتوان سدهایی را مثال زد که با بررسی شرایط قبل و بعد از ساخته شدن، مزایا و فوائد آن بیش از معایب و مضرات آن بوده باشد.

وضعیت مخازن سدهای کشور نیز گویای افراط در احداث آنهاست. به طوری که به فارغ از سال آبی جاری که در 50 سال قبل از خود یک رکورد بارش به حساب می‌آید، معمولا در طول سال همواره نیمی از مخازن سد ها خالی بوده است. این یعنی به طور متوسط بیش از 50 درصد هم فراتر از ظرفیت و توان آبی کشور تاکنون سد ساخته شده است. در سال آبی جاری نیز وضعیت آبگیری مخازن سد ها طبق امار اعلامی از سوی دستگاه‌های متولی به حدود 82 درصد رسیده است. این یعنی حتی پر بارش ترین سال آبی نیم ‌قرن اخیر هم نتوانسته است موجب تکمیل ظرفیت مخازن سدها شود و در کشور واقعا بیش از نیاز سد ساخته شده است.

 

نقش سد ها را در اتفاقات اخیر کشور چگونه ارزیابی می کنید؟

مجموع ظرفیت مخازن سدهای بزرگ کشور چیزی نزدیک به 85 میلیارد مترمکعب است. این در حالی است که طبق برآوردهای اولیه بیش از 400 میلیارد مترمکعب آب، در سیلاب‌های اخیر به دریاها ریخت و یا از مرزهای کشور خارج شد و تازه هنوز 18 درصد از مخازن سدهای کشور هم خالی است. این نشان می‌دهد سدها علیرغم آن که با هدف مهار سیلاب‌ها ساخته می‌شوند، اما اساساً در محافظت از شهرها و روستاهای کشور در برابر خطرات سیل ناکارآمدند. در سیل اخیر بیشترین خسارت‌ها در استان‌های گلستان و خوزستان اتفاقا در پایین‌دست سدها اتفاق افتاده بود، در حالی که انتظار می‌رفت جایی که سد هست، سیل کمتر خسارت بزند.

سدها در کشورمان چون با نیت بهره ‌برداری اقتصادی از فروش آب پشت مخزن آن و همچنین تولید برق از آب، مدیریت می‌شوند؛ سطح آب مخازن آن‌ها تا حد امکان در بیشینه مقدار ممکن نگاه داشته می‌شود. چرا که هرگونه رها سازی آب بدون تولید برق یا رها سازی بیش از نیاز و خرید متقاضیان پایین‌دست به مثابه تلف کردن سرمایه‌ای تلقی می‌شود که می‌توانست از آن ثروتی برای سیستم مدیریت آب کشور تولید کند.

این سبک مدیریتی بالا، در مواقع بروز خطر سیل، خسارت‌ها را تشدید می‌کند زیرا مخزن سد در اولین ساعات آغاز بارندگی‌های شدید یا ورود رواناب‌ها به سرعت به مرحله سرریز می‌رسد و یا به خاطر آن که به سازه سد آسیبی نرسد، به ناچار رهاسازی ناگهانی آب در دستور کار مدیران سدها قرار می‌گیرد. در سد کرخه برخی مواقع به دلیل اطمینان خاطر از پایین آمدن تراز آب مخزن و رفع خطر احتمالی آسیب دیدن دیواره و تاج سد، میزان رهاسازی آب آن، بیش از مقدار سیل ورودی به مخزن سد بود. این یعنی ساکنان مناطق پایین دست سد کرخه در ساعاتی، سیلابی، بیش از آن چه طبیعت قرار بود بر سرشان بیاورد را تجربه کردند.

مشابه همین اتفاق در استان گلستان نیز وجود داشت. به محض سرریز اولین سد بر روی رودخانه گرگانرود، سدهای بعدی در مسیر این رودخانه نیز به صورت ناگهانی و دومینو وار شروع به سرریز کردند و شهرها و روستای مسیر این رودخانه همگی به زیر آب رفتند. در حالی که اگر از چند روز قبل، مخزن سدها به آرامی رهاسازی و تخلیه می‌شد، سدها این قدر سریع و پر خسارت دچار سرریز نمی‌شدند. لیکن نحوه نگاه اقتصادی به آب در بین مدیران منابع کشور، مانع از انجام این راهکار پیشگیرانه‌ی به ظاهر ساده شد.

 

آیا وضعیت آبگیری سد های کشور بحرانی است؟ در آینده شرایط سد ها چگونه خواهد شد؟؟

همان گونه که در فوق مطرح شد، احداث سد و سازه ‌های آبی در کشورمان بیش از نیاز و ظرفیت آبی کشور بوده است. البته در موارد مختلف، علت ‌های مختلفی در خالی ماندن بخشی از ظرفیت مخزن سد ها وجود دارد. برخی سدها به دلیل دریافت بارندگی کمتر از ظرفیت خالی مانده‌اند اما مثلا سد زاینده‌رود به دلیل برداشت از سرشاخه‌های آن و انتقال بین حوضه‌ای به سایر مناطق از طریق تونل‌ها و لوله‌های انتقال آب، خالی است. یا به طور مثال ساختمان سد ماملو دچار نشتی و فرار آب است فلذا علیرغم آن که سدهای دیگر موجود در اطراف تهران همگی تقریباً به طور کامل آبگیری شده‌اند؛ مخزن این سد کمتر از 16 درصد آب دارد. بنابراین باید مورد به مورد درباره این سد هایی که فرمودید، بررسی و مطالعه کرد.

 

آیا دولت های آینده به سمت سیاست افزایش احداث سد ها خواهند رفت؟؟

تا زمانی که مدیریت منابع آب کشور ما به این صورت، آمرانه و بالا به پایین باشد و هم‌ زمان در کنار آن، تعارض منافع ناشی از آب‌ فروشی و برق‌فروشی نیز وجود داشته باشد، واضح است که دولت‌ ها این سیاست نیم‌ قرن اخیر خود را کنار نخواهند گذاشت. بنابراین نمی‌توان اطمینان داشت که اگر سال آینده مجدداً بارش‌های خوبی نصیب کشور شود، معضلات و خسارات امسال تکرار نمی‌شود.

تمامی سدهای بزرگ کشور چه پیش از انقلاب اسلامی و چه بعد از آن، با تزریق بودجه دولتی حاصل از درآمد های نفتی ساخته شده است. در حالی که همه مسئولین و کارشناسان تایید می‌کنند که اگر قرار نبود بودجه نفتی به احداث سد تعلق بگیرد و هزینه احداث هر سد را در یک سازوکار عادلانه، تنها بهره‌ بردارانی که از آب و برق تولیدی آن استفاده می‌کردند، بپردازند (مانند جاده‌ای که توسط بخش خصوصی ساخته می‌شود و هزینه‌های خود را از محل اخذ عوارض وسایل نقلیه ترددکننده از آن جاده درمی‌آورد) اکثر قریب به اتفاق سد های کشور هیچ توجیه فنی و اقتصادی نداشت و هیچگاه ساخته نمی‌شد. حال در این میان باید از برخی مسائل نیز بگذریم. مسائلی مانند سوء استفاده‌ های شرکت‌های سد ساز وابسته به دولت در تحمیل پروژه‌ها و موجه جلوه دادن ساخت برخی سد ها به خاطر رسیدن به سهم بیشتری از بودجه عمومی کشور، یا سدهایی که با پول بیت‌المال کشور ساخته شده اند ولی به دلیل نقایص فنی فاحشی که دارند، بلا استفاده مانده و حتی بعضاً بلای جان مردم آن منطقه شده است.

 

در پایان اگر مطلبی برای تکمیل صحبت هایتان دارید بفرمایید؟

راه تغییر این چرخه معیوب مدیریتی در کشورمان، واگذاری اختیارات اجرایی و تصدی‌گرایانه از دولت به مردم و علی الخصوص قشر نخبگانی مردم یعنی دانشگاه و دانشجویان است. دولت تنها باید در این میان به تنظیم مقررات و ضوابط بپردازد و جزئیات ریز اجرا و نظارت را به تشکل‌های مردمی که از پیش بخشی از اختیارات دولت بدان‌ها تفویض شده، بسپارد. تنها در این صورت است که می‌توان به حل مشکلات آبی کشور چه در زمینه کم‌آبی و خشکسالی و چه در زمینه سیل و آبگرفتگی امیدوار بود.

انتهای پیام/

زمان انتشار: سه شنبه ۲۸ خرداد ۱۳۹۸ - ۱۲:۵۰:۰۳

شناسه خبر: 78353

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
نظرات ارسال شده :
تعداد نظرات : ۱ نظر
مهدی
۰ مخالف          ۰ موافق
سه شنبه ۲۸ خرداد ۱۳۹۸ - ۱۸:۵۰:۰۷

شما که صفر تا سد سازی مخالف هستید الان راهکاری برای تامین اب شرب کلان شهرهای مثل تهران دارید یا راهی برای تامین اب صنایع پتروشیمی تو استان هارو دارید ایا جز اینکه این اب های که مواقع بارش سیل پشت سد جمع کنیم مواقع ضروری استفاده کنیم شما میگید سد کرخه باعث اسیب به خوزستان شد من کاملا با شما مخالفم اگه کرخه نبود خوزستان اهواز میرفتن زیر اب کرخه چندتا سیل عظیم مهار کرد بعد کم کم رهاسازی کردن دبی وردی اب خیلی زیادتر از خروجی اب بود

اشتراک گذاری مطالب