خبرگزاری علم و فناوری

علم و فناوری گزارش می دهد؛

گسل مشا عامل زلزله در دماوند/ آیا نفوذ فاضلاب شهری به لایه های زمین می تواند بر قدرت زلزله تأثیر گذار باشد ؟

به عقده کارشناسان ، گسلی که فعالیت آن منجر به زلزله جمع شب تهران شد، گسل مشا است؛ گسلی که ۱۹۰ سال پیش زلزله ۷ ریشتری معروف به زلزله دماوند را ایجاد کرده بود .

گروه دانش خبرگزاری علم و فناوری سجاد عبدلی ؛ ساعت 48 دقیقه بامداد جمعه 19 اردیبهشت،‌ زمین‌لرزه‌ای به بزرگی 5.1 ریشتر دماوند در استان تهران را لرزاند . این زلزله را شاید بتوان اولین زلزله قوی اتفاق افتاده در سال 1399 نامید که خوشبختانه خود زلزله و 20 پس‌لرزه آن تاکنون به طور مستقیم منجر به حادثه جانی نشده است. شاید این سئوال برای شما پیش آمده باشد که زلزله چگونه به وجود می آید و عامل زلزله دماوند چه بوده است ؟ آیا احتمال وقوع زلزله قدرتمندتر در تهران وجود دارد ؟ در این گزارش سعی خواهیم کرد به سئوالات شما پاسخ دهیم .

زلزله چیست و چگونه به وجود می آید ؟

لرزش زمین در پی آزاد شدن ناگهانی انرژی در لا به لای سنگ‌ها و صخره‌های پوسته‌ی زمین رخ می‌دهد. سنگ‌ها داخل زمین ترک خورده و در کنار هم سر می‌خورند که موجب بروز لرزش‌هایی می‌شوند که زمین را می‌لرزاند. هنگامی که صفحات تکتونیک زمین جدا شده و به یکدیگر ساییده می‌شوند، این تغییر ناگهانی موجب آزاد شدن انرژی بسیار زیادی می‌شود که با عنوان زلزله شناخته می‌شود.

نحوه قرارگیری لایه های زمین

صفحات تکتونیک با تغییر مکان، ممکن است در یکدیگر قفل شوند. سنگ‌بستر سفت و سخت زیر خاک، انرژی خود را بر سنگ‌بستر دیگر صفحه‌ی زمین وارد می‌کند که در این شرایط، هیچ‌یک به دیگری اجازه‌ی عبور نمی‌دهد. تغییرات مداوم صفحات زمین، موجب انباشت انرژی بین آن‌ها در سطح زمین می‌شود.

در نهایت، سنگ‌بستر مابین صفحات زمین در هم شکسته و به آن‌ها اجازه می‌دهد از یکدیگر عبور کنند. در این لحظه انرژی بسیار زیادی که در میان صفحات زمین انباشته شده بود، به یک باره آزاد می‌شود؛ دقیقا چیزی شبیه به رهاسازی تیر از کمان؛ اینجا است که زلزله به وقوع می‌پیوندد. نقطه‌ای که این شکستگی در اعماق زمین رخ می‌دهد، مرکز زلزله نام دارد. نقطه‌ای از سطح زمین که دقیقا روی مرکز زلزله قرار می‌گیرد، کانون زمین‌لرزه نام دارد.

وقتی فشار بر اصطکاک غلبه می کند، زمین به لرزه در آمده و انرژی آزاد می شود

انباشت شدن انرژی و نیز آزادسازی ناگهانی آن، موجب بروز حوادث غیرقابل کنترلی می‌شود که ممکن است به هر سمت و سویی کشیده شود. امواج به وجود آمده در پی زمین‌لرزه، صداها و لرزش‌هایی در سطح زمین ایجاد می‌کند. این حادثه، همان بخش مخرب زلزله است که بیشتر ساختمان‌ها نیز در مقابل آن مصون نیستند.

گسل چیست؟

گسل شکستگی در سنگ هایی است که پوسته زمین را تشکیل می دهند و سنگ ها از هر طرف به موازات آن حرکت می کنند و از هم دور می شوند.

هر شکافی در زمین گسل نیست. آن چه که معرف یک گسل است حرکت سنگ در دو طرف آن است. موقعی که حرکت سنگ ناگهانی است، انرژی آزاد شده موجب زلزله می شود. بعضی از گسل ها بسیار کوچکند. اما گسل هایی هم وجود دارند که بخشی از سیستم های گسلی بزرگ هستند که سنگ ها به موازات آنها صدها کیلومتر از همدیگر می لغزند و دور می شوند. این سیستم های گسلی خط مرزی صفحات عظیمی هستند که پوسته زمین را تشکیل می دهند. به عنوان مثال در منطقه "بی سان" فرانسیسکو، گسل های فعال کواترنری بخشی از مرز بین صفحات آمریکای شمالی و اقیانوس آرام هستند. بعضی از گسل ها از فضا هم قابل تشخیص هستند.

گسل مشا عامل زلزله تهران

به عقده کارشناسان ، گسلی که فعالیت آن منجر به زلزله جمع شب تهران شد، گسل مشا بود؛ گسل مشافشم که از سمت فیروزکوه و دماوند تا محدوده کندوان امتداد یافته و طول آن حداقل 200 تا 300 کیلومتر است و توانمندی‌اش برای زلزله بیش از 7 ریشتر است.

گستردگی گسل مشا

از نظر زمین شناسی شهر تهران در نزدیکی رشته کوه البرز و در یک دشت وسیع قرار گرفته است که چندین رشته گسل فعال، اصلی و فرعی در آن وجود دارد؛ مهم‌ترین گسل‌های شهر تهران عبارتند از گسل مشا با طول تقریبی 200 کیلومتر، گسل شمال تهران با طول تقریبی 90 کیلومتر و گسل جنوب ری با طول تقریبی 20 کیلومتر.

گسل مشا، گسلی طویل، اساسی و لرزه‌زا است که در طول رشته کوه البرز و از شمال آن بر روی دامنه‌های جنوبی رانده شده است. گسل مشا در بالا دست سد لتیان با گسل شمال تهران تلاقی دارد و به همین دلیل لغزش و فعالیت هر یک از دو گسل مشا یا شمال تهران، به حرکت گسل دیگر ختم می‌شود.‌ بررسی‌ها حاکی از این است که گسل مشا از 190 سال پیش تاکنون منجر به وقوع زمین‌لرزه در تهران نشده است.

آیا احتمال وقوع زلزله های بزرگتر در تهران وجود دارد ؟

مهدی زارع استاد تمام پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله و عضو وابسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران در مورد زلزله شب گذشته در تهران گفت : همانطور که اعلام شده این زلزله در اثر فعال شدن گسل مشا اتفاق افتاد و از آنجایی که این گسل پیش از این زلزله‌های بزرگ‌تری را ایجاد کرده است عجیب نیست. وی در ادامه یادآور شد: گسل مشا ۱۹۰ سال پیش زلزله ۷ ریشتری را ایجاد کرده که معروف به زلزله دماوند است.

زارع خاطر نشان کرد: بنابراین این مساله برای ما مسجل است که این گسل توانایی لغزایی بالاتری را هم دارد و نمی‌توان مدعی شد زلزله با بزرگای ۵ ریشتر دیشب باعث تخلیه کامل انرژی آن شده است.

این استاد زلزله شناسی با بیان اینکه فعال شدن گسل مشا می‌تواند موجب فعال شدن گسل‌های پیرامونی هم بشود، ابراز داشت: نباید فراموش کنیم که این گسل همچنان ظرفیت ایجاد زلزله بزرگ‌تری را هم دارد و یا با تلاقی با گسل شمالی تهران که ۲۰ کیلومتر با این گسل فاصله دارد، شمال شرقی تهران را تحت تأثیر قرار دهد.

وی در پاسخ به این سوال که آیا ده‌ها پس لرزه شب گذشته را می‌توان گذر خطر زلزله بزرگ‌تر تهران برشمرد اظهار داشت: خیر، این پس لرزه‌ها می‌تواند سیکل زلزله باشد، کما اینکه در زلزله کرمانشاه هم شاهد بودیم ابتدای زلزله با قدرت ۴.۳ ایجاد شده، پس از بیست دقیقه زلزله ۲.۵ ریشتری آمد اما پس از ۲۰ دقیقه زلزله اصلی با بزرگای ۷.۳ ریشتر ایجاد شد.

زارع فاصله میان پیش لرزه‌ها را از چند دقیقه، چند ساعت و یک یا دو هفته متغیر دانست و گفت: همچنان امکان وقوع زلزله بزرگ‌تر هست.

وی درباره احتمال فعال شدن آتشفشان دماوند نیز گفت: زلزله‌های آتشفشانی مشخصاتی دارد که با زلزله‌های گسلی تفاوت دارد، یعنی اگر مقدمه وقوع آتشفشان باشد، قابل تشخیص است و این زلزله مشخصات زلزله آتشفشانی را نداشت. این استاد زلزله شناسی افزود: صرف نظر از این مساله باید بررسی کنیم که آتشفشان دماوند چقدر فعال است، چون تاکنون نمادی از فعالیت آن دیده نشده است.

آیا نفوذ فاضلاب تهران به لایه های زیرین زمین می تواند بر قدرت زلزله تأثیر گذار باشد ؟

تزریق میلیون ها گالن فاضلاب به درون زمین باعث ایجاد لرزش هایی می شوند. به گفته دانشمندان، آب نفوذ کرده به زیر زمین کار را برای لغزش سنگ ها بر روی هم تسهیل می کند. وقتی آب را به این قسمت های زمین وارد می کنید، شما در اصل گسل ها را روغن کاری می کنید. آژانس بررسی زمین شناسی آمریکا اینها را زلزله القایی می نامد. بر اساس گزارش ها، تعداد زلزله های اوکلاهاما به ۲۵۰۰ مورد در سال ۲۰۱۴، ۴٫۰۰۰ مورد در سال ۲۰۱۵ و ۲۵۰۰ مورد در سال ۲۰۱۶ افزایش یافت.

نقشه بررسی زمین شناسی خطر زلزله طبیعی و القایی آمریکا در سال ۲۰۱۷

در شهر تهران نیز طی سال های اخیر ، انباشته شدن فاضلاب این شهر به یکی از مشکلات مسئولین آب و فاصلاب و شهرداری پایتخت تبدیل شده است . استفاده از روش چاه جذبی یکی از روش هایی است که هم اکنون مدیریت شهر تهران برای کنترل فاضلاب این شهر از آن استفاده می کند که این عامل خود باعث ایجاد بوی تعفن در بعضی از نقاط تهران گردیده است و شاید نفوذ این فاضلاب به لایه های زیرین زمین بتواند در آینده بر قدرت زلزله های احتمالی تهران بیفزاید .

 

انتهای پیام /

 

زمان انتشار: یکشنبه ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۹ - ۰۸:۰۰:۰۰

شناسه خبر: 87766

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب