خبرگزاری علم و فناوری

مفاخر استان مرکزی؛

عبدالعظیم قریب، سیمای نجیب زبان فارسی

استاد عبدالعظیم قریب گرکانی پدر دستور زبان فارسی، ادیب معاصر ایرانی و بنیان گذار دستور زبان فارسی نوین بود.

به گزارش خبرنگار علم و فناوری از استان مرکزی، عبدالعظیم قریب گرکانی در سال ۱۲۹۶ قمری در گرکان از توابع آشتیان استان مرکزی به دنیا آمد و در ۳ فروردین  ۱۳۴۴ شمسی درگذشت.

خاندان وی 


پدرش، میرزا علی، سررشته دار مستوفی و از دانشمندان و اهل فضل زمان خود و پدربزرگش، میرزا یوسف مستوفی، وزیر شیخعلی میرزا پسر فتحعلی شاه بود و در قلمرو حکومت او به امور وزارت اشتغال داشت. مادرش، دختر میرزا اسماعیل مستوفی، زنی بود دارای تحصیلات که، به گفته عبدالعظیم قریب، کارهای نوشتنی و خواندنی خویش را خود انجام می‌داد. جدّش حاج عبدالقریب بود که همه جناح‌های خاندان قریب از وی منشعب می‌شود.

عبدالعظیم قریب پنج فرزند داشت: سه دختر و دو پسر. پسر بزرگ او، مرحوم عباس قریب، پزشک متخصص رادیولوژی و چشم پزشکی، سال‌ها در بیمارستان بانک ملی خدمت کرد و در سال ۱۳۷۳ درگذشت. دختر مهتر او، صدیقه قریب (همسر آقای معرفت، صاحب کتاب‌خانه معرفت)، در سال ۱۳۷۵ درگذشت. دختر کهترش، مرحوم معصومه قریب، استاد گروه زبان‌شناسی همگانی دانشگاه تهران، در سال ۱۳۷۴ درگذشت. پسر کهترش، یحیی قریب، استاد بازنشسته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران است. دختر دیگرش، زهرا قریب، همسر محمد قریب، بنیانگذار طب کودکان در ایران است که دارای دو پسر (حسین قریب، متخصص بیماری‌های عروق و داخلی و از پزشکان برجسته ایرانی که اکنون در مرکز پزشکی مایوکلینیک آمریکا مشغول خدمت است؛ و محسن قریب، متخصص رادیولوژی) و دو دخترند.

زندگینامه   

                                                
عبدالعظیم مقدمات زبان فارسی و عربی را در زادگاه خود و در خانه پدر آموخت و در نوجوانی به تهران آمد و نزد اساتید بزرگ آن روزگار به تحصیل و فراگیری زبان و ادبیات عرب، اصول، منطق و حکمت و زبان فرانسه پرداخت. قریب در سال ۱۳۱۷ ه.ق به استخدام وزارت معارف آن زمان درآمد و در مدرسه علمیه که تنها آموزشگاهی بود که به شیوه جدید تدریس میشد به تعلیم دانش آموزان مشغول گردید.

قریب در سال ۱۳۲۴ه.ق تدریس در مدرسه نظام را آغاز کرد و برخی ازبرجستگان علم و ادب و سیاست ایران همچون کلنل محمدتقی پسیان، سلطان ‌غلامرضا خان و علیقلی خان از شاگردان او بودند. قریب همچنین در مدرسه دارالفنون، مدرسه ایران و آلمان، دارالمعلمین، بنگاه وعظ و خطابه و در دانشسرای عالی (از نخستین دوره تأسیس ‌آن) ادبیات فارسی را تدریس می‌کرد و پس از تأسیس دانشگاه تهران به سمت استاد دانشکده ادبیات برگزیده شد و تا زمان مرگ به تدریس زبان و ادبیات فارسی اشتغال ‌داشت.
وی به عضویت فرهنگستان زبان فارسی ایران نیز انتخاب شد و از اعضاء برجسته این فرهنگستان به شمار می‌رفت.

نام خاندان قریب به عنوان یکی از تاثیرگذارترین خاندان ها در بخش های علمی و ادبی کشور ما همیشه بوده و از مفاخر بنام استان مرکزی هستند. « عبدالعظیم قریب» یکی از این مفاخر است که او را «پدر دستور زبان فارسی» می نامند. او مولف بسیار از کتاب های درسی بوده است ولی بدون شک بسیاری از ما تنها نامی از او شنیده ایم و از جزئیات فعالیت های او بی خبر هستیم.


در کتاب «نامداران اراک» که مولف و گردآورنده ابتدایی آن «حسن صدیق» بوده و توسط «محمدرضا محتاط» تصحیح و ویرایش شده در مورد «عبدالعظیم قریب» آمده است: «میرزا عبدالعظیم قریب گرکانی از ادبا و فضلای ایران و استاد دانشگاه تهران در سال ۱۳۴۴شمسی درگذشت. وی عضو فرهنگستان ایران بود و تالیفات زیادی از خود باقی گذاشته است. قریب فرزند آقا میرزا علی سررشته دار گرکانی بود.

کتاب های زیر از تالیفات اوست: قواعد فارسی (صرف و نحو فارسی) در سه جلد، دستور زبان فارسی بهمراهی چهار استاد دیگر در دو جلد، بدایه الادب و قواید الادب در شش جلد، کتاب املا در سه جلد، کتاب فارسی برای دبیرستان ها در سه جلد، تصحیح و چاپ کلیله و دمنه، تصحیح و چاپ بوستان و گلستان سعدی و تصحیح و چاپ تاریخ برامکه از اوست. قریب گاهی شعر نیز می سروده است.»


اهمیت میرزا عبدالعظیم قریب از این باب است که تلاش ها و تالیفات او در تدوین دستور زبان فارسی موثر بوده است. عنوان «پدر دستور زبان فارسی» بهترین انتخاب برای وی است. ۵۸ سال تدریس در این حوزه و تدوین قواعد زبان فارسی به سبک دستورهای زبان اروپایی و تالیف کتاب دستور زبان فارسی در چهار جلد از اقدامات او در این مسیر بود.

آشنایی با ابعاد زندگی و آثاراستاد قریب      


جدای از خانواده ی اهل علم و ادب، اساتید استاد قریب نیز در مسیر پرورش فکری او بسیار موثر بودند.

درکتاب  نگاهی به شخصیت و زندگی و آثار استاد عبدالعظیم قریب گرکانی به قلم 'غلامعلی ولاشجردی فراهانی'  پژوهشگر و مردم شناس  در خصوص تحصیل و استادانِ وی چنین آمده است: «آقای قریب در همان روستای زادگاه خود از خردسالی کسب دانش را آغاز کرده و نخست نزد پدر مقدمات را فرا گرفته است و سپس در ۱۳۱۲ قمری به تهران آمده و از برادر مهترش که دانشمندی کامل بود و در زبان تازی و ریاضیات دست داشت و در ۲۹ سالگی فرمان یافت این دو رشته را آموخت.
ولاشجردی در این بخش اشاره دارد به «شرح تلخیص المفتاح معروف به مطول» تالیف «سعدالدین مسعود بن عمر عبدالله تفتازانی هروی»، کتاب «فواید الصمدیه و کتاب الهجه المرضیه فی شرح الالفیه» تالیف «جلال الدین ابوالفضل عبدالرحمن بن کمال الدین ابی بکر سیوطی»، «خلاصه الحساب» تالیف «شیخ بهایی» و «تحریر اقلیدس» تالیف «خواجه نصیرالدین محمد طوسی» از جمله کتاب هایی است که او فراگرفته است. قریب زبان فرانسوی را نیز از معلم فرانسوی دارالفنون در همان جوانی می آموزد. او در سال ۱۳۱۷ قمری وارد خدمت معارف اصطلاحات زبان و فرهنگ اصطلاحات روزگار شده است.


سعید نفیسی، نویسنده، دانش پژوه و شاعر یکی از شاگردان او بوده است و در پانوشت همین کتاب به نقل از او آمده است:  پس از آنکه برای تکمیل دانش مرا به اروپا فرستادند، تاکنون که کمتر روز و شبی گذشته است که با کاغذی و یا قلمی دیدار تازه نکرده باشم در جدی ترین موارد درس و بحث و تالیف و تحقیق و تتبع همواره یکی از استوارترین سرمشق ها و زنده ترین راهنمایان من سیمای نجیب همین آموزگار بزرگوار روزهای کودکی بوده است. از روزی که وارد زندگی علمی ایران شده ام چه در آموزشگاه هایی که افتخار تدریس در آن ها را داشته ام و چه در انجمن ها و مجامع علمی و ادبی و این روزها بیشتر در دانشکده ادبیات و فرهنگستان ایران همواره از همنشینی با این استاد که گذشت روزگار مرا سرانجام از همکاری با او بهره جویی کرد، شاید بیش از شاگردان دیگرش به دیدار دلفزایش کامیاب می شوم و شاید بر من بیش از دیگران روا باشد که این بزرگ مرد را بستایم.»


همچنین در کتاب غلامعلی ولاشجردی فراهانی در مورد تالیفات این استاد آمده است: مهمترین کاری که استاد قریب در پنجاه سال کار علمی خود کرده تالیف یک دوره شامل پنج مجلد از «دستور زبان فارسی» است که چهارمین مجلد آن کرارا چاپ و از رایج ترین کتاب های درسی ایران بوده است.
از سال ۱۳۲۶ تا ۱۳۲۹ قمری  قریب در مدرسه ایران و آلمان تدریس فارسی را به عهده داشته است و شاهد روش تدریس زبان آلمانی و زبان فرانسه به وسیله آموزگاران آلمانی آن مدرسه بوده و کتاب‌های را که اروپاییان برای آموزش زبان خود به نوآموزان فراهم کرده اند  را می نگریسته است.
دیگر از کارهای سودمند وی شش مجلد کتاب «فرایدالادب» شامل منتخب نظم و نثر فارسی برای نوآموزان است که آن نیز یگانه کتاب درسی دبستان های ما بود و با آنکه بسیاری از بی وقوفان و دانانمایان تقلیدهای گوناگون از آن کرده و حتــی کتاب های ساختگی خویش را نامی گذاشته اند که به همان کلمه ادب ختم می‌شود باز نتوانستند بازار آن کتاب را کساد کنند و سال های سال دختران و پسران کشور ما « فراید الادب» مانوس ترین کتابشان بود.
به جز این دو رشته کتاب درسی بسیار معروف آقای قریب مولفات دیگری دارد از آن جمله است «کتاب الاملا» در سه مجلد که دو مجلد آن چاپ شده است، « بدایه الادب»، « کتاب البدایع»، « سخنان شیوا».


 از کارهای مهم وی تصحیح و چاپ متون مهم و معتبر زبان فارسی است از آن جمله تاریخ برمکیان از قدیم ترین متن های زبان ما به شمار می آید و آن را با مقدمه بسیار دقیق و استادانه که خود کتابی جداگانه است انتشار داده اند. تصحیح کتاب گلستان سعدی، «ترجمه کلیله و دمنه ابوالمعالی نصرالله بن عبدالحمید شیرازی»  از مطمئن ترین چاپ های دو کتاب اساسی و مهم زبان فارسی به شمار می رود. گلستان تصحیح شده آقای قریب تا سال ۱۳۲۶ سه بار و کلیله و دمنه او تا کنون چهار بار چاپ شده است. گذشته از آن آقای قریب در تالیف و تدوین کتاب‌های فارسی که وزارت فرهنگ برای دبیرستان ها فراهم کرده است موثرترین شرکت و بالاترین سهم علمی و عملی را داشته است.
مقالات محققانه آقای قریب هم جای خاص در ادبیات فارسی دارد و مخصوصا در مقاله مهمش واقعه ای در تاریخ ادبیات ایران به شمار تواند رفت نخست مقالاتی که در «مجله فروغ تربیت» درباره نخستین شاعران زبان فارسی نوشته و دیگری رشته مقالاتی که در «مجله آموزش و پرورش» درباره یوسف و زلخیای منسوب به فردوسی و معتبر نبودن این انتساب انتشار داده است.

 

آثار


فرائدالادب در نظم و نثر منتخب (در ۶ جلد، چاپهای متعدد)
دستور زبان فارسی (در ۴ جلد)
(قواعد فارسی در صرف و نحو)
بدایه‌الادب (۱۳۲۴ ه‍. ق)
کتاب(۱۳۲۴ در ۳ جلد (۱۳۴۶ ه‍. ق)
قرائت فارسی، در ۲ جلد (به دستور وزارت فرهنگ و با همکاری تنی چند ازدانشمندان) (۱۳۰۲)
بدیع (۱۳۰۲)
تصحیح و تحشیه کلیله و دمنه (۱۳۰۸)
تصحیح و تحشیه گلستان سعدی (۱۳۱۰)
تصحیح تاریخ برامکه (۱۳۱۳)
سخنان شیوا (۱۳۱۸)
منتخب کلیله و دمنه (۱۳۲۰)
تصحیح و تحشیه بوستان سعدی (۱۳۲۸)

 

علت مرگ

او سالها در تهران و در خیابان ایران (خیابان عین الدوله) زندگی می کرد. وی که در سال‌های پس از بازنشستگی هنوز دردانشگاه تدریس می‌کرد، به سبب زمین‌خوردن، دچار شکستگی استخوان پای چپ شد و بستری گردید و بعد از عمل جراحی، به سبب کِبَرِ سن و ناراحتی ناشی از شکستگی پا، درگذشت. عبدالعظیم قریب در سوم فروردین ۱۳۴۴ در تهران درگذشت. مزارش در جوار عبدالعظیم، در ایوان حرم مُشْرِف به صحن آیت‌الله کاشانی (صحن شاه سابق)، واقع است؛ اما، به سبب بسته شدن ایوان، دسترسی به آن میسّر نیست. اکنون فرهنگستان زبان و ادب فارسی، برای قدردانی از خدمات فرهنگی او خانه قدیمش را در روستای گَرَکان آشتیان بازسازی کرده و مرکز مطالعات دستور زبان فارسی قرارداده و مراسم افتتاح آن در ۲۰ آبان ۱۳۷۸ برگزار شده‌است.

 

گزارش از فاطمه سادات محمدی

انتهای پیام / م
 

زمان انتشار: پنج شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۹ - ۱۱:۳۶:۳۳

شناسه خبر: 90012

مطالب مرتبط :
علامه مجلسی

مفاخر ایران؛

عالمی بلند آوازه که ناشناخته ماند

او یکی از علمای بزرگ ناشناخته تاریخ است. شصت سال حیات علمی و با برکت وجودش باید بازخوانی شود تا عظمت علمی و اجتماعی او و آثار و برکات زیاد آن شناسائی و مورد استفاده قرار گیرد. او تجدیدکننده علوم اهل البیت (ع) ، احیاگر مذهب تشیع و مدافع موفق حریم ولایت و امامت می باشد.

بدرالزمان قریب

بدرالزمان قریب، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی :

بانویی میان خطوط کهن

بدرالزمان قریب نویسنده، پژوهشگر، ایران‎شناس، زبان‌شناس، سُغدی‎پژوه، ادیب، شاعر، مترجم و مدرس دانشگاه بود. قریب از اعضای پیوسته فرهنگستان زبان و ادب‌ فارسی است. وی چهره ماندگار و مشاور رئیس این فرهنگستان بود.

۲۲۵۵۲

با گذری بر زندگانی مفاخرعلمی و ادبی ایران؛

خورشیدی تابان در آسمان کویر/ کردوانی مردی از جنس خاک

شاید کمتر کسی در ایران نام پروفسور کردوانی چهره ی نام آشنا و ماندگار محیط زیست و کویر را به گوش خود نشنیده باشد.

۷

مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی خبرداد:

سالانه دو هزار خارجی زبان فارسی می آموزند

در هر سال دو هزار نفر خارجی در مرکز بین المللی آموزش زبان فارسی، درس می خوانند و با این زبان آشنا می شوند.

اینفوگرافی اراک

اینفوگرافیک شهرستان اراک

استان مرکزی بهشت مفاخری که زادگاه و یا خاستگاه بیش از یک چهارم مفاخر ایران است/ اراک

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب