خبرگزاری علم و فناوری

علم و فناوری گزارش می دهد؛

جایگاه و نقش دانش سلول های بنیادی در ایران/ درمان بیش از ۱۰ بیماری صعب العلاج توسط محققان کشورمان امکان پذیر شد

یکی از مهمترین علوم در دنیای امروز که به بهبود بسیاری از بیماری‌ها منجرشده، سلول های بنیادی است که نقشی تاثیرگذاری در درمان بیماری‌های لاعلاج دارد؛ محققان ایرانی نیز طی سال های اخیر پیشرفت های چشمگیری در این زمینه داشته اند و به کمک این دانش توانسته اند بسیاری از بیماران را درمان نمایند.

گروه دانش خبرگزاری علم و فناوری یکی از مهمترین علوم در دنیای امروز که به بهبود بسیاری از بیماری‌ها منجرشده، سلول های بنیادی است که نقشی تاثیرگذاری در درمان بیماری‌های لاعلاج دارد، در گذشته بسیاری از بیماری‌ها به دلیل نبود امکانات لازم، منجر به مرگ بیماران می‌شد اما امروزه با پیشرفت جهانی این علم، نجات این بیماران را در پی دارد . اما به راستی "سلول ها بنیادی" چیست و چگونه باعث بهبود حال بیماران می گردد ؟ وضعیت ایران در استفاده از این دانش نوظهور در جهان و منطقه چگونه است ؟ در این گزارش سعی خواهیم کرد به این سئوالات پاسخ دهیم .

سلول های بنیادی چیست؟

سلول بنیادی، مادر تمام سلول‌ها است و توانایی تبدیل به تمام سلول‌های بدن را دارد. این سلول‌ها توانایی خود نوسازی (Self Renewing) و تمایز (Differentiating)  به انواع سلول‌ها از جمله سلول‌های خونی، قلبی، عصبی و غضروفی را دارند. هم چنین در بازسازی و ترمیم بافت‌های مختلف بدن بدنبال آسیب و جراحت موثر بوده و می‌توانند به درون بافت‌های آسیب دیده‌ای که بخش عمده سلول‌های آنها از بین رفته است، پیوند زده‌شوند و جایگزین سلول‌های آسیب دیده شده و به ترمیم و رفع نقص در آن بافت بپردازند.

نحوه تکثیر و تمایز یک سلول بنیادی

به دلیل توانایی منحصر به فرد سلول‌های بنیادی، این سلول‌ها امروزه از مباحث جذاب در زیست شناسی و علوم درمانی است. هم چنین تحقیقات در این زمینه دانش ما را درباره چگونگی رشد و تکوین یک اندام از یک سلول منفرد افزایش داده و مهم تر آنکه به فهم مکانیزم جایگزینی سلول‌های سالم با سلول‌های آسیب دیده کمک کرده است.

تقسیم بندی سلول های بنیادی

سلول‌های بنیادی را بر اساس خصوصیات و ویژگی به سه دسته سلول‌های بنیادی جنینی، سلول‌های بنیادی بالغ و سلول‌های بنیادی خون بندناف تقسیم می‌کنند که در ادامه به معرفی هر یک از این بخش ها خواهیم پرداخت :

1- سلول‌های بنیادی جنینی

از همان مراحل اولیه بارداری، پس از این که اسپرم، تخمک را باور کرد، جنین تشکیل می‌شود. حدود ۳ تا ۵ روز پس از بارور شدن تخمک، جنین به صورت بلاستوسیست یا توپی از سلول‌ها تشکیل می‌شود. بلاستوسیست‌ها حاوی سلول‌های بنیادی هستند که پس از چند روز در رحم لانه گزینی می‌کنند و در واقع به دیواره رحم متصل می‌شوند. سلول‌های بنیادی جنینی از یک بلاستوسیست که سن آن ۴ تا ۵ روز است، به وجود می‌آیند.

سلول بنیادی جنینی

سلول های بنیادی جنینی قادر است تمام سلول‌ها و بافت‌های یک فرد کامل را بسازد.

2- سلول‌های بنیادی بالغ

به سلول‌هایی که پس از تولد از بافت‌های مختلف فرد بالغ جدا می‌شوند، سلول‌های بنیادی بالغ گفته می‌شود. سلول‌های بنیادی خون ساز مستقر در مغز استخوان، مغز، کبد و سایر بافت‌ها از این دسته هستند که قدرت تمایز به برخی از بافت‌ها را دارند.

3- سلول‌های بنیادی خون بندناف

این سلول ها از بندناف استخراج شده و همانند سلول‌های بنیادی خون ساز مغز استخوان هستند. سلول های بنیادی که از بند ناف گرفته می‌شوند ویژه هستند؛ آن‌ها جوان، قوی و پویا بوده و مطالعات بالینی متعددی در سراسر جهان بر روی آن‌ها انجام شده است که مناسب بودن این سلول ها در بازسازی بافت آسیب دیده پس از حوادث، کاهش  بیماری های استحاله‌ای (degenerative) مانند دیسک بین مهره‌ای و درمان سرطان را تایید کرده است.

کاربردهای سلول های بنیادی

بسیاری از متخصصان و دانشمندان درباره‌ی پتانسیل سلول های بنیادی بر این باورند که این سلول ها نقش بسیار مهمی در درمان بیماری‌ها تا چند دهه‌ی آینده خواهند داشت. در ادامه به معرفی تعدادی از مهمترین کاربردهای سلول های بنیادی در علم پزشکی خواهیم پرداخت.

1- درمان ضایعات نخاعی

از اولین پیشروان استفاده از این سلول ها در مبحث سلول درمانی و ضایعات نخاعی «McDonald»  و همکارانش در سال ۱۹۹۹ بودند. مطالعات آن‌ها نشان داد پیوند سلول های بنیادی جنینی موش به موش صحرایی دارای ضایعه نخاعی موجب بهبود عملکردی و رفتاری در موش صحرایی می‌شود. نتایج بافت‌شناسی در طی ۲ تا ۵ هفته بعد نیز تمایز این سلول ها را به آستروسیت، الیگودندروسیت و نورون ها و مهاجرت آن‌ها به ۸ میلی‌متر دورتر از ناحیه ضایعه نشان داد.

 پیش سازهای عصبی برگرفته از سلول های بنیادی مقادیر قابل توجهی لامینین و فیبرونکتین تولید می‌کنند که هر دو جز فاکتورهای پیش برنده‌ی بقا سلول عصبی به شمار می‌روند و در بهبود ضایعه می‌توانند موثر واقع شوند. با توجه به نتایج McDonald یکی از مسائل مهم در بحث ضایعات نخاعی، از بین رفتن میلین و متعاقب آن نقصان عملکرد فیزیولوژیکی و رفتاری سلول های حاضر در سیستم عصبی مرکزی است. بنابراین میلینه شدن مجدد آکسون‌های سالم فاقد میلین نقش ترمیمی مهمی در درمان ضایعات نخاعی محسوب می‌شود. در همین راستا عده‌ای معتقداند توانایی تمایز سلول های بنیادی جنینی به جمعیت خالصی از پیش سازهای الیگودندروسیتی از اهمیت ویژه‌ای در کاربرد‌های کلینیکی برخوردار است. در حال حاضر نیز  از طریق تجویز سلول های بنیادی مزانشیمی مشتق شده از بافت بند ناف، بهبود در بیماران مبتلا به صدمات نخاعی مشاهده شده است و بدین ترتیب بهبود بیماری های نخاعی از کاربردهای مهم سلول های بنیادی می‌باشد.

2- نقش سلول بنیادی در بهبود سوختگی

یکی از کاربردهای سلول بنیادی، نقش آنها در بهبود سوختگی و همچنین تسریع بهبود زخم‌ها است. پوست یک بافت بسیار پیچیده است که حدود ۱۰ درصد از جرم بدن را به خود اختصاص داده است. به همین علت سوختگی آن عواقب قابل توجهی روی سلامت جسمانی و روانی انسان دارد در حال حاضر هیچ پوست مصنوعی وجود ندارد که کاملا طراحی شده و قابلیت پیوند روی پوست آسیب دیده را داشته باشد و تنها جراحی مقداری این مشکل را حل کرده که مشکلاتی مانند عدم هم رنگی پوست، جای زخم و دیگر نقص‌های زیبایی و حتی حرکتی را نیز به دنبال دارد.

Zed Merrick کودک ۲ ساله که سوختگی درجه ۲ داشت با اسپری کردن سلول های بافت سالم و تکثیر سلولی کاملا درمان شد!!

درمان ترکیبی با استفاده از سلول های بنیادی و ماتریکس بافت است. منظور از سلول درمانی در درمان سوختگی‌ها، جایگزین ساختن بافت های آسیب دیده با سلول های سالم کشت داده شده در آزمایشگاه است. سپس این سلول های کشت داده شده بعد از گذشت حدوداً ۳ تا ۵ هفته به نواحی سوخته توسط یک حامل تزریق می‌شوند و پوششی اپیدرم مانند روی سطح آسیب دیده ایجاد می‌نمایند. با استفاده از این روش، گرانولاسیون (گوشت اضافی روی محل سوختگی) نیز رخ نخواهد داد.

3- درمان لوسمی (سرطان خون)

در لوکمیا برخی سلول های سیستم خون ساز از کنترل خارج می‌شوند و شروع به تقسیم کنترل نشده می‌کنند با بدتر شدن بیماری این سلول ها به بافت های دیگر بدن نیز حمله کرده و عملکرد آن‌ها را نیز مختل می‌کنند. پزشکان در حال حاضر از شیمی درمانی و روش‌های پرتو دهی برای کنترل این بیماری استفاده می‌کنند اما این درمان سایر سلول های طبیعی را نیز می‌کشد.

بنابراین عوارض جانبی زیادی را به دنبال دارد اما سلول های بنیادی عملکردهای مختلفی را برای درمان این بیماری دارند برخی به تقویت کلی سیستم ایمنی (Immune system) در مسیر مشخص می‌پردازند و برخی دیگر سبب شناسایی بهتر سلول های سرطانی توسط سیستم ایمنی بدن می‌شوند.

جایگاه دانش سلول های بنیادی ایران در جهان و منطقه

ظهور علم سلول‌های بنیادی در کشورهای دیگر مربوط به قبل از انقلاب است و در این زمان هنوز در کشور ما به این موضوع پرداخته نشده بود. تقریباً از دهه هفتاد به‌ طور هم‌زمان در ۴ مرکز دانشگاهی به موضوع سلول‌های بنیادی در کشور پرداخته شد؛ دانشگاه تربیت مدرس، پژوهشگاه رویان، دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه تهران از جمله مراکزی بودند که از همان دهه در زمینه سلول‌های بنیادی مطالعه و تحقیق خود را آغاز کردند؛ اما در این مدت کوتاه ایران با تکیه بر جوانان خود توانست پیشرفت چشمگیری در بومی سازی این دانش بدست آورد.

بر اساس آخرین آمار درج شده در نظام رتبه بندی در اسکوپوس ، محققان ایرانی با انتشار دو هزار و ۱۴۹ مقاله با پیشی گرفتن از رقبای منطقه‌ای از جمله ترکیه و رژیم اشغالگر قدس در رتبه نخست تولید علم سلول‌های بنیادی در منطقه قرار دارند. همچنین جایگاه ایران در تولید علم سلول‌های بنیادی از رتبه ۳۱ در چهار سال پیش به رتبه ۱۴ ارتقاء یافته است.

استفاده محققان کشورمان از دانش سلول های بنیادی برای درمان بیماری صعب العلاج

مرتضی ضرابی، رئیس بانک خون پژوهشگاه رویان جهاد دانشگاهی در مورد استفاده از دانش سلول های بنیادی برای درمان بیماری های خونی و غیرخونی در کشورمان گفت: مهم ترین بیماری های با منشا خونی که با سلول بنیادی درمان می شوند، تالاسمی، سرطان خون، نقص سیستم ایمنی بدن و کم خونی ها مادرزادی است که تجربه انجام این درمان ها در کشور ما هم وجود دارد.

رئیس بانک خون رویان تاکید کرد: بیماری های غیرخونی که با سلول های بنیادی درمان می شوند، فلج مغزی، سی پی، اوتیسم و اس ام ای است. ضرابی ادامه داد: در اطفال بیشتر بیماری های عصبی کاندید درمان با سلول های بنیادی هستند.

وی افزود: در بزرگسالان هم بیشتر بیماری های قلبی، ضایعات نخاعی، سکته های مغزی و آلزایمر گزینه درمان با سلول های بنیادی را دارند.

رئیس بانک خون رویان اضافه کرد: در ایران هم در زمینه درمان بیماری های اشاره شده با سلول های بنیادی اقدامات خوبی را انجام داده ایم.

انتهای پیام /

خبرنگار : سجاد عبدلی

زمان انتشار: یکشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۹ - ۱۳:۰۵:۰۰

شناسه خبر: 91418

مطالب مرتبط :
لاستیک

ساخت نوعی لاستیک که مشکل پارک کردن خودر در فضاهای کوچک را برای همیشه حل می کند!

به تازگی نوعی لاستیک و رینگ خودرو با نام "Liddiared Wheels " ساخته شده است که به صورت خودکار می تواند به صورت ۳۶۰ درجه حرکت کند که با استفاده از آن در کوچکترین فضاها نیز شما می توانید خودرو خود را پارک نمایید .

عینک

ساخت عینک هوشمندی که با توجه به نمره چشم شما می تواند خودش را تنظیم کند

شرکت "Mitsui Chemicals" عینک هوشمندی با نام "TouchFocus" ساخته است که می تواند با توجه به نمره چشم کاربران خود، عدسیش را تنظیم نماید .

بند ناف

رشد چشمگیر ذخیره‌سازی خون بندناف رویان در چهارمحال و بختیاری

رئیس جهاد دانشگاهی چهارمحال و بختیاری از رشد ۳۰ درصدی تعداد قراردادهای منعقد شده در اردیبهشت‌ ماه سال‌جاری نسبت به تعداد کل قراردادهای منعقد شده در بانک خون بند ناف رویان استان خبر داد.

bgf

تولید داروی ایرانی بیماری کلیه پلی کیستیک/ امکان تشخیص ژنتیکی

محققان پژوهشگاه رویان توانستند در راستای تشخیص به موقع بیماری پلی کیستیک کلیه گام بردارند و از سوی دیگر درصدد تولید دارو برای درمان بیماری پلی کیستیک کلیه هستند.

۸

مدیرعامل شرکت فناوری بن یاخته های رویان خبرداد:

انجام ۲۰مورد پیوند سلول بنیادی در ایران

مدیرعامل شرکت فناوری بن یاخته های رویان گفته است که تا به امروز ۳۵ هزار پیوند سلول‌های بنیادی در جهان انجام گرفته است که این رقم در کشور طی سه سال اخیر ۲۰ مورد بوده است و عمدتا برای بیماری‌هایی با منشاء خونی و بدخیم انجام گرفته است.

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب