بررسی علل خودکشی و راههای پیشگیری از آن

خودکشی پدیده پیچیده اي است که از تعامل عوامل مختلف زیستی، روانی، اجتماعی و فرهنگی و معنوي حاصل می شود .

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری استان ایلام، یکی از آسیب های اجتماعی که در ایران و بسیاری از کشورهای جهان به معضلی برای مسئولان تبدیل شده است پدیده خودکشی و پایان دادن به زندگی فردی است.  

محققان معتقدند خودکشی خصوصی‌ترین اقدامی باشد که ممکن است از جانب یک شخص سر بزند، معهذا مناسبات اجتماعی در سبب سازی آن نقش با اهمیتی دارند و این اقدام ناشی از یک برخورد اجتماعی عمیق است. گرچه هدف خودکشی منحصراً نابودی شخصی است، لیکن همچنین عمل تجاوز کارانه ایست علیه افراد دیگر. مطالعه خودکشی نشان می‌دهد که عمل انسان هر اندازه هم که شخصی باشد، معهذا تأثیر متقابلی روی افراد دیگر دارد و این که هر فرد را جدا از قالب اجتماعی‌اش و به تنهائی نمی‌توان درک کرد. در خلال قرون کشیش‌ها، شاعران و فلاسفه دربارة خودکشی به تفکر پرداخته‌اند. امروزه این مسئله جنبة پژوهش‌های علمی پیدا کرده است.( ketabrah.ir)

تعریف خودکشی:

خودکشی مرگ ناشی از آسیب رساندن، مسموم کردن و یا خفه کردن خود وقتی که شواهد موجود حاکی از آن است که این کار توسط خود فرد انجام شده و قصد کشتن خود را داشته است.

به نظر دورکیم جامعه شناس بزرگ کلاسیک قرن نوزدهم خودکشی عبارت است از هر نوع مرگی که نتیجه مستقیم یا غیرمستقیم کردار مثبت یا منفی خود قربانی است که به نتیجه آن آگاه بوده است. خودکشی رفتار پیچیده ای است که در برگیرنده تمایل و فکر خودکشی تا اقدام به خودکشی منجر به مرگ می باشد.( aramestanha.qazvin.ir)

چرا بعضی از افراد به خودکشی فکر می کنند:

خودکشی پدیده پیچیده اي است که از تعامل عوامل مختلف زیستی، روانی، اجتماعی و فرهنگی و معنوي حاصل می شود .
خودکشی حاصل دردی عمیق، نومیدي و یاس است و غلبه درد، ترس و ناامیدي را بر امید نشان می دهد .در واقع خودکشی را می توان نوعی مقابله یا رفتار مقابله اي فرض کرد که تحت دو شرایط اتفاق می افتد:

 الف- درد جسمی یا روانی که غیرقابل تحمل و تنش آور تجربه می شود و دوم، موقعیت دردناکی که موجب این درد و رنج شده، تمام نشدنی و غیرقابل تغییر ادراك می شود .در چنین شرایط خودکشی نوعی حل مساله- البته یک حل مساله ناسالم- براي مقابله با موقعیت دردناکی است که غیرقابل تغییر ادراك می شود(منبع:دفتر سلامت روانی وزارت بهداشت)

نشانه های هشداردهنده خودکشی: 

  • افسردگی، احساس شدید گناه و شرم، انتقاد از خود و خشم.
  • حس بیگانگی، انزوا و تنها بودن
  • داشتن سابقه اقدام به خودکشی
  • داشتن یک نقشه مفصل برای خودکشی
  • استفاده از موادمخدر و مشروبات الکلی
  • حس بی ارزش بودن و برخورداری از عزت نفسی پایین؛ به خصوص اگر با انتظارات و آرمان هایی بسیار بالا همراه باشند.
  • احساس ناامیدی، عجز و بیهودگی
  • بیان سخنانی درباره کشتن خود یا پوچ بودن زندگی
  • یک رویداد استرس زا یا آسیبی سخت مانند مرگ یکی از عزیزان
  • تغییرات رفتاری چشمگیر، مانند گوشه گیر شدن.(namnak.com)

علائم فکر به خودکشی

فردی که به خودکشی فکر می­‌کند یا ممکن است دچار فکر به خودکشی شود علائم یا نشانه‌­های زیر را از خود نشان می‌دهد:

  • احساس درماندگی و گرفتار بودن می­‌کند یا به نظر می‌­رسد این احساس را دارد.
  • دچار درد عاطفی غیر قابل تحمل می‌­شود
  • دل‌­مشغولی غیرعادی به خشونت، مردن یا مرگ
  • نوسانات خلقی، شاید یا غمگین
  • صحبت درمورد انتقام، احساس شرم یا گناه
  • پریشانی یا اضطراب شدید
  • تغییر در شخصیت، روتین­‌های روزانه یا الگوی خواب
  • مصرف مواد یا الکل بیشتر از حد معمول یا شروع به نوشیدن الکل درحالی که قبلا مصرف نمی­‌کرده
  • رفتارهای پرخطر مانند رانندگی باسرعت یا مصرف مواد مخدر
  • وصیت نوشتن و واگذار کردن اموال
  • خریدن اسلحه، دارو یا موادی که می­‌تواند به زندگی پایان دهد
  • افسردگی، حملات عصبی، اختلال در تمرکز
  • انزوای بیش از حد
  • صحبت درمورد این­که سربار دیگران است
  • بی­‌قراری حرکتی مثل بالا و پایین کردن اتاق، فشردن دست­‌ها و در آوردن و دوباره پوشیدن لباس
  • خداحافظی با دیگران طوری که انگار دیگر قرار نیست آن­ها را ببیند
  • به­‌نظر می­‌رسد دیگر از فعالیت­‌هایی که قبلا برایش لذت­‌بخش بود (مانند غذا خوردن، ورزش، تعامل اجتماعی یا سکس) لذت نمی­‌برد
  • احساس پشیمانی شدید و انتقاد از خود
  • صحبت درمورد خودکشی یا مردن، از این­که زنده است یا اصلا به دنیا آمده است اظهار پشیمانی می‌­کند.(medicalnewstoday)

چطور با کسی که به خودکشی فکر می کند حرف بزنیم؟

اگر شک دارید که ممکن است یکی از دوستان یا اعضای خانواده به خودکشی فکر کند، درباره نگرانی هایتان با او صحبت کنید. می توانید با پرسیدن سوالاتی که فرد را متهم نمی کند یا او را مورد قضاوت قرار نمی دهد، سر صحبت را باز کنید

.رک و راست حرف بزنید و از پرسیدن سوالات مستقیم مثل «آیا به خودکشی فکر میکنی؟ نترسید.
حین مکالمه از موارد زیر مطمئن شوید:

  • خونسردی خود را حفظ کنید و با اطمینان حرف بزنید
  • به طرف مقابل اطمینان دهید که احساساتش معتبر و مهم است
  • حمایت و پشتیبانی خود را ابراز کنید
  • به او بگویید که می تواند کمک بگیرد و با درمان احساس بهتری پیدا کند

مشکلاتشان را کوچک نشان ندهید یا سعی نکنید با شرمنده کردن فرد نظرش را عوض کنید. شنیدن و نشان دادن حمایت بهترین راه برای کمک است. همچنین می توانید فرد را به درخواست کمک از متخصص تشویق کنید.
پیشنهاد دهید تا برای پیدا کردن متخصص به او کمک کنید، برایش نوبت بگیرید یا همراه او در اولین جلسه حاضر شوید.

اگر کسی که برایتان مهم است علائم خودکشی از خود نشان دهد، می تواند برایتان ترسناک به نظر برسد اما اگر کمکی از دستتان برمی آید، حتما باید اقدام کنید. باز کردن سر صحبت بمنظور تلاش برای کمک به نجات جان فرد ریسکی است که ارزش اقدام را دارد.اگر نگران هستید و نمی دانید باید چه کار کنید، میتوانید از خطوط مخصوص شرایط بحرانی یا جلوگیری از خودکشی کمک بگیرید.(darmankade.com)

راهکارهای مقابله با خودکشی

معصومه الماس پورمتخصص روانپزشکی اظهار کرد: ازدواج را می‌توان یکی از راه‌های مؤثر در پیشگیری از خودکشی دانست، بررسی‌ها نشان می‌دهد، افراد متأهل دارای فرزند، کمتر اقدام به خودکشی می‌کنند.

وی افزود: کاهش دسترسی به روش‌های کشنده نیز یکی دیگر از عواملی است که آمار خودکشی‌های موفق را کاهش می‌دهد، هم‌چنین در مدارس باید مکانیزم‌های برخورد با مشکلات به کودکان و والدین آموزش داده شود.

الماس‌پور، نقش رسانه در کاهش آمار اقدام به خودکشی را بسیار مؤثر دانست و تاکید کرد: رسانه باید سخن و تجربه افرادی را که اقدام به خودکشی کرده‌اند، در اختیار جامعه قرار دهد، اما این مهم باید به گونه‌ای مطرح شود که منجر به تقلید افرادی که زمینه خودکشی دارند نشود.(منبع:ایسنا)