ریشه یابی رویاپردازی در کودکان و بزرگسالان

محققان معتقدند، رویاپردازی یک فعالیت مغزی است که در صورت بجا و درست بودن می‌تواند مفید بوده و در غیر اینصورت آسیب‌رسان باشد.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری استان ایلام، یکی از مهمترین عوامل رشد شخصیتی کودک پدیده ای به نام رویا پردازی است. محققان معتقدند رویاپردازی یک فعالیت مغزی است که در صورت بجا و درست بودن می‌تواند مفید بوده و در غیر اینصورت آسیب‌رسان باشد.چراکه کودک از طریق خیالات خود با شما صحبت می‌کند و جهان را با تصورات خودش تفسیر می‌کند.

روانشناسان توصیه می کنند، والدین باید در زمینه رویاپردازی کودکان کاملا هوشیارانه عمل کنند و نگذارند خیالات کودک افسار گسیخته یا سرکوب شود؛ چراکه در هر دو صورت کودک دچار آسیب خواهد شد. خیال پردازی باید در حد تعادل باشد و واالدین با برخورد صحیح خود رشد و پیشرفت فرزند خود را از طریق همین خیالات محقق سازند. لازم است که در این زمینه با روانشناس و مشاوره کودک در ارتباط باشید و نحوه برخورد با خیال پردازی کودک را یاد بگیرید.( منبع: هنر زندگی)

اهمیت و ضرورت خیال پردازی در کودکان

ﻛﻮدﻛﺎن در ﺳﻨﯿﻦ ﻗﺒﻞ از دﺑﺴﺘﺎن ﻋﻼﻗﻪ ی ﺑﺴﯿﺎر زﯾﺎدی ﺑﻪ ﺑﺎزی ﻫﺎ و ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺗﺨﯿﻠﯽ دارﻧﺪ. زﻧﺪﮔﯽ ﯾﻚ ﻛﻮدک در ﺳﻦ ﻗﺒﻞ از ﻣﺪرﺳﻪ، از ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻫﺎی ﺑﺴﯿﺎر ﺗﺸﻜﯿﻞ ﺷﺪﻩ، او ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﻈﺮ واﻟﺪﯾﻦ ﺧﻮد زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﻛﻨﺪ در واﻗﻊ ﻛﻮدک ﺑﻪ ﺑﺎزی های ﺧﯿﺎﻟﯽ ﻋﻼﻗﻪ دارد، زﯾﺮا ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ آن ﻃﻮر ﻛﻪ ﻣﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺎﺷﺪ و زﻧﺪﮔﯽ ﻛﻨﺪ.ﺧﺎرج از ﻗﯿﺪ و ﺑﻨﺪﻫﺎ و ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻫﺎﯾﯽ ﻛﻪ واﻟﺪﯾﻦ ﺑﺮای او ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻛﺮدﻩ اﻧﺪ. ﻫﯿﭻ ﻛﻮدک ﺳﻪ ﺳﺎﻟﻪ ای اﺟﺎزﻩ ﻧﺪارد ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ از ﺧﺎﻧﻪ ﺧﺎرج ﺷﻮد، ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻏﺬای دﻟﺨﻮاﻩ ﺧﻮد را ﺑﺨﻮرد و ﺣﺘﯽ ﻟﺒﺎﺳﯽ را ﻛﻪ دوﺳﺖ دارد ﺑﺨﺮد. در اﯾﻦ ﺳﻦ، ﻛﻮدک ﻛﺎﻣﻼً ﺑﻪ واﻟﺪﯾﻦ ﺧﻮد واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ، اﻟﺒﺘﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ اﻇﻬﺎر ﻧﻈﺮ ﻛﻨﺪ اﻣﺎ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی اﺻﻠﯽ و ﻗﻄﻌﯽ ﺑﺎ واﻟﺪﯾﻦ اﺳﺖ.

ﻛﻮدﻛﺎن ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﻜﺎن ﻫﺎی ﺗﺎزﻩ ﯾﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪ رو ﺑﻪ رو ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ از ﺷﯿﻮﻩ ای ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻣﯽ ﻛﻨﻨﺪ، آﻧﻬﺎ ﻗﻮﻩ ﺗﺨﯿّﻞ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﯽ ﺑﺮﻧﺪ. زﻣﺎﻧﯽ ﻛﻪ ﺑﻪ ﯾﻚ ﻛﻮدک ﭼﻬﺎر ﺳﺎﻟﻪ اﺟﺎزﻩ ﻣﯽ دﻫﯿﻢ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻣﺪرﺳﻪ ﺑﺮود و ﺑﺮﮔﺮدد او اﺣﺴﺎس ﻣﯽ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﯾﻚ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻩ اﺳﺖ و ﺳﻮار ﺑﺮ اﺳﺐ از ﯾﻚ ﻗﻠﻌﻪ ﺑﻪ. ﻗﻠﻌﻪ دﯾﮕﺮ در ﺣﺮﻛﺖ اﺳﺖ. زﻧﺪﮔﯽ ﯾﻚ ﻛﻮدک ﭼﻬﺎر ﺳﺎﻟﻪ ﺧﯿﻠﯽ ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ و ﺧﺴﺘﻪ ﻛﻨﻨﺪﻩ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ رﺳﺪ. اﻣﺎ اﮔﺮ ﺗﺼﻮر ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﯾﻚ ﻣﺄﻣﻮر آﺗﺶ ﻧﺸﺎﻧﯽ اﺳﺖ، ﺣﺲ ﻣﯽ ﻛﻨﺪ ﻣﺜﻞ ﯾﻚ ﻗﻬﺮﻣﺎن زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﻛﻨﺪ. ﺧﯿﺎل پردازی در دورﻩ ﻛﻮدﻛﯽ اﻫﻤﯿﺖ زﯾﺎدی دارد. زﯾﺮا ﯾﻚ ﻛﻮدک ﻋﻼوﻩ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻛﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد را ﺗﻐﯿﯿﺮ دﻫﺪ و ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﺎزﻩ ای را ﺑﺮای ﺧﻮد ﺧﻠﻖ ﻛﻨﺪ، از ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﺎزﻩ ای ﻛﻪ اﯾﺠﺎد ﻛﺮدﻩ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ داﻧﺴﺘﻨﯽ ﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪی ﻧﯿﺰ ﺑﯿﺎﻣﻮزد. .( psychoexir.com)

علائم و نشانه های خیال بافی در کودکان

در کودکانی که خیال بافی می کنند علائم و نشانه هایی به شرح ذیل دارند:

  • خودشان را در تصوراتشان به جای افراد دیگر قرار می دهند
  • دروغگویی 
  • احساس گناه 
  • این کودکان یه صحنه های هیجان انگیز علاقمند هستند
  • در مواجه شدن با مشکلات ناتوان هستند.
  • با خودشان صحبت می کنند.
  • پرخاشگر و انتقام جو هستند
  • در ارتباطات کلامی خود مهارت ندارند.
  • در خیالات خودشان ترس های خیالی به وجود می آورند(raayco.com)

خیالپردازی کودکان از چند سالگی آغاز می‌شود؟

کیانا بنی‌هاشمی روانشناس کودک و خانواده معتقد است، کودکان از حدود سه سالگی دوست خیالی پیدا می‌کنند و تا هفت سالگی این دوست همراهشان باقی می‌ماند، ولی اوج این مسئله بین سنین چهار تا ۶ سالگی است.

وی بیان کرد: دوست خیالی یکی از شخصیت‌های کارتونی یا موجودی است که شکل آن به صورت دقیق مشخص نیست و ساخته شده ذهن کودک است؛ این دوست می‌تواند مثل اشکال هندسی بوده یا یک وسیله باشد.

این روانشناس کودک و خانواده افزود: بیش از ۶۰ درصد کودکان دوست خیالی دارند؛ تخیل کودکان از حدود سه سالگی شکل می‌گیرد و پرورش پیدا می‌کند؛ کابوس‌های شبانه هم معمولاً همزمان با دوست خیالی در کودکان آغاز می‌شود؛ منشأ تخیل به کارتون‌ها یا کتاب های کودکان بر می‌گردد و امری کاملاً طبیعی است.(منبع: باشگاه خبرنگاران جوان)

کودکان با هوش، رویاپردازی بیشتری دارند:

جهانگیرکرمی که در حرفه روانشناسی فعالیت دارد معتقد است: کودکانی که از هوش سرشاری برخوردارند بیشتر رویاپردازی می‌کنند و تا قبل از دوران دبستان، کودکان به بسیاری از خواسته‌های خود در رویاها دست پیدا کرده و حتی در این دوران در رویاهای خود همبازی خیالی هم پیدا می‌کنند.

وی با بیان اینکه رویاپردازی بیش از حد کودکان غیرمنطقی است، اظهار کرد: رویا پردازی بیش از حد کودکان موجب می‌شود تا آنها واقعیت و خیال را با هم در آمیخته و مشکلاتی را برای خود و اطرافیان ایجاد کنند.

کرمی معتقد است کودکان تک فرزند در صورتی که وقت زیادی را در تنهایی به سر برده و یا ارتباط اجتماعی ضعیفی داشته باشند، دوستان خیالی برای خود خواهند ساخت که در مواردی موجب می‌شود آنها از ارتباط با محیط بیرون غافل شده و مشکلاتی برای خود و اطرافیانشان ایجاد کنند.که در اینگونه موارد، والدین باید تلاش کنند ارتباط بیشتری با فرزندان خود برقرار کرده و با آنها در خصوص رویاهایی که دارند صحبت کنند. (منبع: ایسنا)

 مانع خیال پردازی کودکان نشوید 

خیال پردازی کودکان اهمیت زیادی دارد زیرا یک کودک علاوه بر این که می‌تواند زندگی خود را تغییر دهد و شرایط تازه ای را برای خود خلق کند، از شرایط تازه ای که ایجاد کرده می‌تواند دانستنی‌های جدیدی نیز بیاموزد. به طور مثال وقتی که یک کودک ۴ ساله کلاه آشپزی بر سرش می‌گذارد، پیش بند آشپزی می‌بندد و تصور می‌کند که آشپز است، احساس استقلال و مسوولیت پذیری سبب می‌شود که به اطراف خود توجه بیشتری داشته باشد، همراه با پدر و مادر خود آشپزی کند، موادی را که استفاده می‌کند به خاطر بسپارد و از این که هر بار بر دانسته‌های خود می‌افزاید، خوشحال شود. بزرگسالان از دنیای پیرامون خود اطلاعات زیادی به دست می‌آورند و برای فراگیری بیشتر، تجربیات خود را نیز مورد استفاده قرار می‌دهند؛ اما کودکان از استعدادی برخوردارند که لازم است توسط والدین پرورش یابد. آنها با به کارگیری قوه تخیل خود نه تنها دانستنی‌های تازه ای از دنیای اطراف خود به دست می‌آورند بلکه می‌توانند آن طور که دوست دارند باشند و زندگی کنند.  amoozak.org

 

چه موقع از خیال پردازی به عنوان رفتاری بیمارگونه یاد کنیم؟

  وقتی شدت و دفعه های خیال پردازی زیاد می شود و کودک در محیطی نامناسب شروع به خیال پردازی می کند باید نگران شد. مثلا در کودکانی که مشکل تمرکز دارند بسیار دیده شده که معلمان گزارش می دهند کودک موقع درس چشمش به معلم است ولی حواسش جای دیگری است. یعنی کودک سر کلاس درس و در جمع دانش آموزان درگیر خیال پردازی است و عملکرد اصلی خود یعنی درس خواندن را از دست داده. این کودک دچار خیال پردازی بیمارگونه است. در کودکانی که مشکل کم توجهی دارند، این مساله زیاد دیده می شود و نیاز به مداخله درمانی دارد. (hidoctor.ir)

فواید خیال پردازی برای بزرگسالان و کودکان

-حفظ حافظه:

-تقویت فعل و انفعالات اجتماعی:

- تقویت حل مشکلتان و مهارت حل و فصل:

-کنجکاوی

-خیال پردازی حس خلاق بودن را در شما ایجاد می کند

-حافظه ی کاری تان با خیال پردازی قوی تر می شود

-خیال پردازی کارایی و بهره وری شما را افزایش میدهد

- با خیال پردازی سالم تر و شادتر خواهید بود

- تقویت اعتماد به نفس(namnak.com)

 خیال بافی نابهنجار (Maladaptive Daydreaming) چیست؟

به گونه ای از رویاپردازی گفته می شود که فرد دقیقه ها و گاها ساعت ها از کار خودش دست می کشد و به خیال پردازی و رویا بافی در ذهن خودش می پردازد معمولا شخص در رویا پردازی ناسازگار این کار را به صورت افراطی انجام می دهد و معمولا در چند دقیقه اول خودش متوجه انجام این کار نمی شود. از جمله عوامل شروع این گونه رویا پردازی ها می توان به تماشای فیلم ، کتاب خواندن و یا سر رفتن حوصله فرد اشاره کرد به این صورت که فرد دقایقی بعد از کتاب خواندن ایده ای به ذهنش می رسد که ناگهان ساعت ها غرق فکر کردن درباره آن می شود و یا با تماشای سریالی ناگهان خودش را در قالب نقش آنها قرار می دهد و در ذهن خود سناریو های مختلف می سازد. همچنین گاها پیش آمده است که فرد ا