علم و فناوری از تحول در نظام تعلیم و تربیت می‌گوید؛

لزوم آشنایی دانش‌آموزان با سکه رایج روزگار/ آموزش و پرورش، آینده را چگونه می‌بیند؟

با آغاز دوران مدرن و شکل‌گیری جوامع پویا، تغییر و تحول، سکه رایج روزگار گشته است، لذا همگامی نهاد آموزش و پرورش با این تغییر و تحولات از اصول بنیادی است که سازگاری و همگامی آیندگان با دنیای خودشان را سبب می‌شود.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری؛ هر روز، ایده‌ها، اندیشه ها، ابزارها و وسایل جدیدی در عرصه های گوناگون به وجود می آیند و طی فرایندهایی در جامعه منتشر می شوند. برخی روش ها، ابزار ها و ایده ها به سرعت منتشر می شوند و برخی به کندی. برخی در جریان گسترش، متحول می‌گردند و به نحو دیگری به کار می روند و برخی شکست می خورند.

در این شرایط مسئله پیش بینی آینده و برنامه ریزی و سیاست گذاری با محوریت آینده نگری یکی از مهم ترین موضوعاتی است که می تواند موجب موفقیت و سازگاری و همگام شدن با تغییر و تحولات شود.

امروزه آينده نگري به يك نياز اساسي و استراتژيك تبديل شده است. در دنيايي که سرعت غيرقابل مهار تحولات در عرصه‌هاي مختلف، پيش بيني آينده را به امري ضروري و در عين حال و بسيار پيچيده تخصصي بدل كرده، انسان چاره‌اي جز گمانه‌زني جهت تحولات آينده و جستجوي راه‌هاي انطباق و سازگاري خود با آن‌ها را نخواهد داشت؛ در اين راستا جوامع بشري بايد به كمك ابزارهايي چون رسانه‌هاي جمعي و نهادهايي چون آموزش و پرورش، قدرت مواجهه و سازگاري انسان را با تغييرات پي در پي آينده، افزايش دهند. در اين راه نظام آموزش و پرورش رسمي به دليل گستردگي حيطه عمل و نقش محوريش در فرهنگ سازي در جامعه، در خط مقدم اين جبهه قرار مي‌گيرد.

بايد اذعان كرد كه در قرن گذشته، گام تحولات به قدري سريع بود كه نظام و تعليم تربيت با ساختار سنتي خود نمي توانست بطور شايسته، پاسخگوي نيازهاي جامعه متحول آن قرن باشد و با معضلاتي از قبيل انباشت بيش از حد دانش و عدم تناسب روبرو گرديد. از اين رو در ابتداي قرن بيست و يكم ضرورت شكل‌گيري «آموزش و پرورش آينده‌نگر» بيش از هر زماني احساس مي‌شود.

همانطور که در کتاب جرالد گوتک با عنوان "مکاتب فلسفی و آراء تربیتی" نقل شده است، آموزش و پرورش آينده‌نگر نظامي است كه بر مبناي آينده‌نگري و تحليل شرايط آتي، افق‌هاي آينده را ترسيم مي‌كند، ارزيابي عميق‌تري از فرصت‌ها انجام مي‌دهد، موانع را بهتر درك مي‌كند و در نتيجه در تدوين راهبردها و خط مشي‌هاي لازم، سنجيده‌تر عمل مي‌كند. چنين نظامي مي‌تواند ضمن حفظ پويايي خود، افرادي خلاق و انعطافپذير تربيت نمايد.

حال سؤال اساسي اين كه است و آموزش پرورش آينده‌نگر به كدام شيوه از انواع آينده نگري بايد توسل جويد؟

آموزش و پرورش آینده‌نگر چگونه تحقق می‌پذیرد؟

هيچكدام از تغییر و تحولات در دنیا پديده‌هايي جديد و منحصر به فرد نيستند كه از ابتداي اين به قرن يكباره پا به عرصه ظهور نهاده باشند، بلكه جامعه بشري از چند دهه قبل، كم و بيش شاهد بروز اين تحولات بوده است. اما مسأله مهم و شتاب جهان شمولي اين روندهاست که احتمالاً در حجم وسيع‌تري در همه جوانب زندگي بشر به ويژه نظام تعليم و تربيت اثرگذار خواهد بود.

علم روز، چالش مهم نظام تعلیم و تربیت

یكي از روندها و موضوعات مهم جامعه بشري پيشرفت چشمگير علم و و تكنولوژي، همچنين سرعت سرسام آور تكامل آن مي‌باشد. اين سرعت فوق العاده باعث گرديده كه نظام تعليم و تربيت با ساختار فعلي خود نتواند فاصله‌اي منطقي و متناسب با پيشرفت‌هاي علمي داشته باشد. با توجه به ارتباط ميان علم و تكنولوژي و آموزش و پرورش به نظر مي‌رسد يكي از چالش‌هاي مهم تعليم و تربيت در زمان حال و آينده، حفظ فاصله و معقول منطقي بين علم روز و آنچه در مدارس و مؤسسات آموزشي تدريس مي‌شود، خواهد بود.

سید سجاد طباطبایی کارشناس و محقق در حوزه مسائل آموزش و پرورش در مصاحبه با خبرگزاری علم و فناوری با اشاره به لزوم ایجاد مهارت‌های لازم جهت سازگاری با تغییرات و همچنین گنجاندن دروس میان رشته‌ای در برنامه آموزشی مدارس، گفت: انسان‌ها بايد واجد مهارتي گردند كه با تكيه بر ارزش‌هاي دروني خود، ظرفيت پذيرش هر گونه تغيير را داشته باشند. در راه تحقق اين هدف نظام آموزشي بايد ذهن دانش‌آموزان را براي پذيرش تغيير آماده سازد.

وی افزود: به نظر مي رسد با توجه به پيشرفت علوم و تكنولوژي، زمان آن فرا رسيده که دانش‌ها به صورت تركيبي مطالعه گردند تا سرعت عمل و كارآيي علوم ارتقاء يابد. از اين رو وحدت بخشيدن به علوم يكي از مشغله‌هاي مهم آموزش و پرورش در آينده خواهد بود.

فناوری اطلاعات، تعلیم و تربیت را تسهیل می‌کند

در رابطه با موضوع تكنولوژي اطلاعات و آموزش و پرورش، يك ارتباط دو جانبه را مي‌توان متصور شد. از يك طرف تكنولوژي اطلاعات به كمك روش‌ها و امكانات جديد خود مي‌تواند بسياري از مشكلات كنوني و آينده آموزش و پرورش را مرتفع نمايد و از طرف ديگر آموزش و پرورش مي‌تواند هم در آموزش و انتقال مهارت‌هاي مورد نياز و هم در پذيرش و كاربرد آن نقش تعيين كننده‌اي داشته باشد.

طباطبایی با اشاره به اینکه پديده‌هايی چون شبكه جهاني اينترنت و بانك‌هاي اطلاعاتي اين فرصت را در اختيار همه افراد جامعه قرار داده تا به راحتي از جديدترين دانش‌ها و اطلاعات آگاهي یابند، اظهار داشت:. همين پيشرفت‌ها ايجاب مي‌كند كه در قرن حاضر، فناوري اطلاعات نقش بارزتري در فرايند تعليم و تربيت داشته باشد.

کارشناس مسائل آموزشی در ادامه به نقش مهم فناوری اطلاعات در ارتقاء کیفیت آموزش اشاره کرد و عنوان کرد: فناوري اطلاعات، علاوه بر اينكه به دسترسي اطلاعات علمي، اشخاص و منابع غني آموزشي را ميسر مي‌سازد، در بهبود كيفيت برنامه‌هاي آموزشي و درسي نيز مي‌تواند مؤثر باشد. با استفاده از اين فناوري، ارتباط با مدارس مؤسسات علمي تحقق خواهد يافت و شكاف موجود بين مراكز آموزشي و مؤسسات علمي پيش‌رو كمتر خواهد شد.

لزوم توجه به بینش جهانی در برنامه‌های درسی دانش‌آموزان

عصر جهاني شدن با اثرات عميق بر الگوي ارتباطي مجامع از راه رسيده است. در اين دوران تنها آن دسته كشورهايي که خردمندانه به فرايند جهاني شدن توجه دارند، خواهند توانست صلح و بهره‌وري از فرصت‌ها را از طريق هم زيستي با جامعه بين‌المللي براي خود تأمين كنند. حال بايد ديد براي بهره برداري كامل از فرصت جهاني شدن، انسان قرن بيست و يكم بايد واجد چه و بينش بصيرتي گردد تا ضمن حفظ ارزش‌هاي محلي و ملي، ظرفيت پذيرش امواج جهاني و تعامل با فرهنگ‌هاي گوناگون را داشته باشد.

طباطبایی با توجه به اینکه پيش نياز مواجهه با پديده جهاني شدن داشتن نوعي بينش و بصيرت جهاني است، بیان کرد: هر فرد بايد قادر باشد علاوه بر پايبندي ارزش‌هاي بومي، نژادي و مذهبي، خود را عنصري از جامعه بزرگ‌تر بشريت بداند. بدين منظور نظام آموزش و پرورش بايد اين حقيقت را در اذهان فراگيران القاء كند كه در عصر كنوني، سرنوشت انسان‌ها بيش از هر زمان ديگر بهم گره خورده است و چنانچه افراد و ملت‌ها بدون در نظر گرفتن منابع جهاني فقط در راستاي منافع شخصي و ملي خود گام بردارند و شرايط جهاني را در نظر نگيرند، كره زمين هرگز روي صلح و آرامش را نخواهد ديد.

وی در پاسخ به این سوال که چه راهکارهایی می‌تواند دانش‌آموزان را با یک نوع بینش جهانی آشنا کند، گفت: در كتاب‌هاي درسي سطوح مختلف تحصيلي بايد مسأله كثرت فرهنگ‌ها و وحدت انسانيت را مطرح ساخت. همچنين مي‌توان يك «سياست ترجمه خاص» تدوين نمود تا شاهكارهاي ادبي و فرهنگي زبان‌هاي مختلف ترجمه گردند و از طريق روزنامه‌ها، كتب درسي و شبكه‌هاي ارتباط جهاني در اختيار ملل مختلف قرار گيرد.

بیشتر بخوانید:

- تحقق جامعه دانش بنیان در سایه نگاه به آینده/ چگونه آموزش و پرورش موفق داشته باشیم؟

- بمب پرورشی کی منفجر می‌شود؟/ مسئولین آموزش و پرورش، فعالیت‌های فوق‌برنامه‌ای را دریابید

 

محیط زیست پایدار، نقطه کور مسائل آموزشی مدارس

مسأله آلودگي و تخريب محيط زيست از مهم‌ترين مسائل جهاني در قرن بيست و يكم خواهد بود. اين تهديد بشر را وادار خواهد كرد كه در افكار كنوني خود درباره «انسان» و «طبيعت» تجديدنظر كند و نسبت به آينده زيست-محيطي كره خاكي بينش جديدي كسب كند.

به نقل از پژوهش‌های روی سینگ و هلک که در سال 1990 انجام شدند، چنانچه آموزش و پرورش نسل جوان را نسبت به عواقب و تأثيرات منفي آلودگي محيط زيست آگاه سازد، نوعي احساس تعهد فكري و التزام عملي نسبت به محيط زيست در آن‌ها به وجود مي‌آيد. براي به نيل چنين هدفي، بايد آموزش حفظ محيط زيست را نه به عنوان يك موضوع درسی جداگانه، بلکه به صورت تلفيقي با چند موضوع ديگر در برنامه درسي قرار داد.

آموزش و پرورش چگونه هویت فرهنگی را بازیابی می‌کند؟

جامعه بشري در فرآيند جهاني شدن، ممكن به است نوعي يكپارچگي سياسي، اقتصادي و علمي دست يابد، ولي اين همساني دربرگيرنده تفاوت‌هاي فرهنگي نخواهد بود و ملت‌ها و اقوام سعي خواهند كرد با اتخاذ سياست‌هاي مناسب و تلاش‌هاي مضاعف، به تقويت فرهنگي خود اقدام كنند و در اين راه نظام آموزش و پرورش از نيرومندترين ابزارها، خواهد بود. آموزش و پرورش مي‌تواند با ارائه برنامه‌هاي حساب شده، نه تنها از بروز تنش‌هاي احتمالي جلوگيري كند، بلكه بعنوان ابزاري مؤثر در راه بازيابي هويت فرهنگي ملل و اقوام بكار رود.

طباطبایی در پایان با اشاره به اینکه يكي از مسائل اساسي آينده آموزش و پرورش اين كه است در برابر يك فرهنگ جهاني واحد، هويت خرده فرهنگ‌ها را حفظ نمايد، اظهار داشت: بسط فرهنگ احترام متقابل، تقويت نقش خانواده در حفظ و انتقال هويت فرهنگي، حفظ هويت محلي و ملي از طريق تقويت زبان بومی از جمله برنامه و سیاست هایی است که نظام آموزش و پرورش می‌تواند در جهت بازيابي هويت فرهنگي و ارتقاء آگاهي سياسي ملل و اقوام درنظر داشته باشد.

نگاهي سير تحولات گوناگون در سده گذشته اين واقعيت را آشكار ساخت که «آينده، ديگر تكرار گذشته نيست». امروزه با تفكرات و روش‌هاي سنتي نمي توان به پيش‌بيني تغييرات آينده پرداخت. سرعت گرفتن پيشرفت انسان در عرصه‌هاي علمي-فني و اجتماعي از يك سو و عزم و تلاش او براي مقابله با ناملايمات از سوي ديگر موجب شده كه پيش‌بيني تحولات به امري ضروري اما بسيار پيچيده و تخصصي بدل گردد. از اين رو رسالت تك تك نهادهاي بشري اين است که نهايت سعي خود را براي رويارويي و پذيرش تحولات آينده به كار بندند و با ايجاد زمينه و بستر مناسب، انسان را براي رويارويي و پذيرش تحولات آينده مهيا سازند.

 

به قلم: مجتبی صفاری

زمان انتشار: چهارشنبه ۲۲ آبان ۱۳۹۸ - ۰۸:۳۵:۰۰

شناسه خبر: 83290

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب