علمی، پژوهشی و فناوری

پل خیبر اراک؛ از سازه‌ای ترافیکی تا میدان تقابل دیدگاه‌های توسعه شهری

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری از استان مرکزی؛ در روزهایی که عملیات جمع‌آوری پل خیبر آغاز شده، مرکز اراک به صحنه یکی از مهم‌ترین مباحث مدیریت شهری سال‌های اخیر تبدیل شده است؛ اقدامی که نه‌تنها یک پروژه عمرانی، بلکه نشانه‌ای از تغییر رویکرد در مواجهه با هسته مرکزی شهر تلقی می‌شود.

هم‌زمانی آغاز تخریب پل با برگزاری نشست هم‌اندیشی مدیران شهری، رسانه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد، فضای گفت‌وگو را به بستری برای طرح پرسش‌های اساسی درباره مسیر توسعه شهر بدل کرد.

نشست عصر دوشنبه در شرایطی برگزار شد که عملیات عمرانی از ساعات ابتدایی روز آغاز شده بود و همین تقارن، سبب شد جلسه بیش از آنکه صرفاً تبیینی باشد، به عرصه پاسخ‌گویی مدیریت شهری در برابر انتقادهای خبرنگاران و کنشگران مدنی تبدیل شود؛ انتقادهایی که محور اصلی آن‌ها، شیوه اجرا، زمان‌بندی و میزان مشارکت ذی‌نفعان در تصمیم‌گیری بود.

رویکرد مدیریت شهری؛ عبور از شهر خودرومحور

روح الله دولت آبادی معاون امور زیربنایی و حمل‌ونقل شهری شهرداری اراک در این نشست با تأکید بر اینکه جمع‌آوری پل خیبر تصمیمی مقطعی یا سلیقه‌ای نیست، این اقدام را بخشی از اجرای طرح جامع ترافیک و پیاده‌راه‌سازی مرکز شهر دانست. 

به گفته وی، سال‌ها مطالعه و بررسی نشان داده است که پل خیبر به‌جای حل مسئله ترافیک، به عامل جذب خودروهای عبوری به قلب شهر تبدیل شده و عملاً کیفیت زیست در این محدوده را تحت تأثیر قرار داده است.

از نگاه مدیریت شهری، کاهش آلودگی هوا، بهبود ایمنی عابران پیاده، افزایش نشاط اجتماعی و بازپس‌دادن فضاهای شهری به شهروندان، اهداف اصلی این رویکرد محسوب می‌شود؛ رویکردی که در سال‌های اخیر در بسیاری از شهرهای کشور نیز دنبال شده و بر اولویت انسان بر خودرو تأکید دارد.

پاسخ به نگرانی‌های ترافیکی

در ادامه نشست، معاون امور زیربنایی و حمل‌ونقل شهری شهرداری اراک با اشاره به نگرانی‌ها درباره بروز گره‌های ترافیکی، حذف پل خیبر را جزئی از یک بسته جامع دانست که شامل تقویت حمل‌ونقل عمومی، تعریف مسیرهای جایگزین و سامان‌دهی تردد در هسته مرکزی شهر است.

وی پیاده‌راه‌سازی را فراتر از یک اقدام کالبدی توصیف کرد و آن را بستری برای تعاملات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی دانست.

این مقام مسئول تصریح کرد که اجرای هر پروژه عمرانی با محدودیت‌ها و چالش‌هایی همراه است و مسدودی مسیرها و دشواری‌های مقطعی در تردد، بخشی از فرآیند توسعه شهری به شمار می‌رود؛ موضوعی که به گفته وی، در زمان‌بندی پروژه نیز مورد توجه قرار گرفته است.

نگاه انتقادی سازمان‌های مردم‌نهاد

در سوی دیگر نشست، نمایندگان سازمان‌های مردم‌نهاد و فعالان محیط زیست، با رویکردی انتقادی به طرح پرداختند. آنان ضمن تأکید بر اهمیت سامان‌دهی مرکز شهر، اجرای شتاب‌زده و بدون اطلاع‌رسانی گسترده را محل ایراد دانستند و بر ضرورت ارائه عمومی مستندات کارشناسی، به‌ویژه در حوزه پیامدهای زیست‌محیطی و اجتماعی، تأکید کردند.

نماینده سازمان‌های مردم‌نهاد استان مرکزی با اشاره به نبود ارزیابی دقیق از نیازهای سفر در هسته مرکزی شهر، اجرای طرح در مقاطع پرتردد سال را عامل افزایش نارضایتی شهروندان و اختلال در دسترسی‌ها دانست. وی همچنین به ابهام در فرآیند تصویب طرح و عدم مشارکت نهادهای تخصصی در تصمیم‌گیری اشاره کرد و این موضوع را از جمله دلایل اصلی اعتراض‌ها برشمرد.

مزایای بالقوه جمع‌آوری پل خیبر

مواضع پیشین مدیریت شهری نشان می‌دهد که حذف پل خیبر با مجموعه‌ای از اهداف و مزایا همراه است که در صورت تحقق کامل، می‌تواند چهره مرکز شهر را دگرگون کند.

از منظر کیفیت زندگی شهروندان، کاهش عبور خودرو در هسته مرکزی می‌تواند به بهبود کیفیت هوا، کاهش آلودگی صوتی و افزایش ایمنی عابران منجر شود.

فضاهایی که پیش‌تر صرف عبور خودرو می‌شدند، قابلیت تبدیل شدن به محل مکث، گفت‌وگو و حضور اجتماعی را دارند؛ موضوعی که برای گروه‌های مختلف اجتماعی، از کودکان تا سالمندان، اهمیت ویژه‌ای دارد.

در حوزه اقتصاد شهری و کسب‌وکارهای محلی، اگرچه بخشی از کسبه نگران کاهش دسترسی خودرویی هستند، اما تجربه شهرهای دیگر کشور نشان می‌دهد که پیاده‌راه‌سازی در میان‌مدت می‌تواند به افزایش حضور مشتریان، رونق تدریجی فعالیت‌های تجاری و تبدیل مرکز شهر از یک معبر عبوری به مقصدی اقتصادی و فرهنگی منجر شود.

از منظر محیط زیست و سلامت عمومی نیز کاهش تردد خودروهای تک‌سرنشین در مرکز شهر، یکی از راهکارهای مؤثر برای مقابله با آلودگی هوا به شمار می‌رود. مدیریت شهری اراک، حذف پل خیبر را گامی در جهت کاهش تقاضای سفر خودرویی و بهبود شرایط زیست‌محیطی عنوان کرده است.

در بعد هویت تاریخی و منظر شهری، جمع‌آوری سازه‌ای فلزی که سال‌ها بر فراز یکی از مهم‌ترین فضاهای شهری قرار داشت، امکان بازتعریف منظر مرکز شهر و تقویت خوانایی تاریخی آن را فراهم می‌کند؛ موضوعی که بارها در اطلاعیه‌ها و خبرهای پیشین نیز مورد تأکید قرار گرفته است.

چالش‌ها و الزامات موفقیت

با وجود این مزایا، منتقدان معتقدند موفقیت این طرح به نحوه اجرا و مدیریت پیامدهای آن وابسته است. تقویت واقعی حمل‌ونقل عمومی، پیش‌بینی دسترسی مناسب برای ساکنان و کسبه، ارزیابی مستمر اثرات ترافیکی و زیست‌محیطی و از همه مهم‌تر، گفت‌وگوی شفاف با افکار عمومی، از جمله الزاماتی است که بی‌توجهی به آن‌ها می‌تواند اهداف طرح را تحت‌الشعاع قرار دهد.

جمع‌بندی

آنچه امروز در اراک جریان دارد، فراتر از جمع‌آوری یک پل است. پل خیبر به نمادی از تقابل دو نگاه در مدیریت شهری تبدیل شده است؛ نگاهی که بر ضرورت نوسازی و بازآفرینی شهری تأکید دارد و نگاهی که مشارکت، شفافیت و پایداری زیست‌محیطی را پیش‌شرط توسعه می‌داند. عبور موفق از این مرحله، مستلزم آن است که مدیریت شهری بتواند میان این دو رویکرد، تعادلی پایدار برقرار کند و منتقدان را از جایگاه تقابل، به همراهی در مسیر توسعه شهری برساند.

انتهای خبر/ س