علمی، پژوهشی و فناوری

انقلاب در نقش معلم؛ از خوارزمی تا هوش مصنوعی

به گزارش پایگاه خبری علم و فناوری استان مرکزی، دومین همایش بین‌المللی و هفتمین همایش ملی بازاندیشی تربیت معلم در عصر هوش مصنوعی، ۲۸ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ در اراک برگزار شد.

سید نقی موسوی، معاون پژوهشی دانشگاه فرهنگیان کشور، ظهر امروز در این همایش با تشریح مفهوم سواد الگوریتمی در تربیت معلم گفت: سواد الگوریتمی به معنای توانایی درک سازوکارهای درونی نرم‌افزارها و فهم نحوه پردازش، اولویت‌بندی و پنهان‌سازی داده‌ها توسط ماشین است.

وی افزود: واژه الگوریتم برگرفته از نام محمد بن موسی خوارزمی، دانشمند مسلمان سده سوم هجری (قرن نهم میلادی) است. 

وی با نگارش کتاب الجبر و المقابله که واژه جبر را به ریاضیات افزود، مفهوم الگوریتم را به‌عنوان حل مسئله گام‌به‌گام، قابل‌پیش‌بینی و کنترل‌پذیر مطرح کرد؛ دستورالعمل‌هایی که ترتیب مشخصی از حل مسئله را به نمایش می‌گذارند.

موسوی در ادامه به تبیین اصطلاح سواد الگوریتمی پرداخت و گفت: با پیشرفت فناوری‌های IT و ICT در عصر حاضر، سواد الگوریتمی به دانشی اطلاق می‌شود که به توانایی درک چگونگی عملکرد الگوریتم‌ها اشاره دارد.

 به بیان دقیق‌تر، اگر سواد رایانه‌ای به معنای توانایی کار با نرم‌افزار باشد، سواد الگوریتمی یعنی فهم چگونگی عملکرد خود نرم‌افزار؛ اینکه ماشین چگونه پاسخ‌ها را مرتب می‌کند، چگونه گزینش می‌کند، چرا یک موتور جستجو برخی اطلاعات را پنهان و برخی را اولویت‌دار نشان می‌دهد، و دست پنهان بازار داده چگونه انتخاب می‌کند و عمل می‌کند.

وی تأکید کرد: سواد الگوریتمی به وضعیتی اشاره دارد که در عصر حاضر با آن مواجهیم؛ عصری که با داده‌ها و حکمرانی داده‌ها سر و کار داریم. اگر از این وضعیت عقب بمانیم، درواقع فضایی که آینده محسوب می‌شود به حال تبدیل شده و به‌سرعت به گذشته بدل می‌گردد.

معاون پژوهشی دانشگاه فرهنگیان با اشاره به ضرورت اتخاذ تدابیر مناسب گفت: در مواجهه با این پدیده نوظهور، هم آموزش‌وپرورش و هم نظام تربیت معلم باید تدابیری برای استفاده بهینه از آن بیندیشند. سواد الگوریتمی شرط زیست شهروندی و زیست جهانی در عصر هوش مصنوعی است و باید این شرط را حتماً محقق کنیم.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به تأثیر هوش مصنوعی بر فرایند تعلیم و تربیت پرداخت و اظهار داشت: به نظر می‌رسد مفهوم تعلیم و تربیت در عصر حاضر با یک تدبر مفهومی و انقلاب موضوعی و مفهومی مواجه شده است. از فرصت شخصی‌سازی یادگیری گرفته تا خودکارسازی مدیریت آموزش و ارزشیابی فرایند آموزش، همگی فرصت‌هایی طلایی هستند که هوش مصنوعی برای تعلیم و تربیت به ارمغان آورده است.

موسوی با تأکید بر تحول در نظریه‌های یادگیری خاطرنشان کرد: شخصی‌سازی آموزش و پرورش و شخصی‌شدن یادگیری حتماً تحولاتی در نظریه‌های یادگیری ایجاد خواهد کرد که باید به استقبال افق‌گشایی در این نظریه‌ها رفت.

وی در ادامه به موضع تربیت اسلامی و تحول بنیادین در فلسفه اسلامی در قبال سواد الگوریتمی اشاره کرد و گفت: تغییر باید در خودآگاهی معلم رخ دهد؛ معلم از جایگاه دانای کل باید به کسی تبدیل شود که از هوش مصنوعی به‌شکل بهینه استفاده می‌کند. انگاره معلم یاری و همیار تألیف برای هوش مصنوعی باید مورد توجه قرار گیرد.

موسوی با اشاره به ضرورت پاسداشت سواد الگوریتمی در سیاست‌گذاری آموزشی کشور افزود: برای استفاده عاقلانه و درست از این ابزار، باید معلم‌یاری را ترویج کنیم. نکته بعدی ایجاد تعادل میان دو نگاه افراطی است: از یک سو فناوری‌هراسی یا فناوری‌گریزی، و از سوی دیگر واگذاری تمام اختیار به ماشین. آن‌گونه که در ژانرهای تخیلی سینما می‌بینیم که ماشین بر انسان غلبه می‌کند. بر اساس فلسفه نظری، باید میان این دو دیدگاه حرکت کنیم.

وی با تأکید بر ثبات انگاره کودک در این تحولات گفت: با ترویج سواد الگوریتمی و توجه به حکمرانی داده‌ها، باید بدانیم که انگاره کودک تغییر نکرده است. کودک همان انسانی است که کرامت ذاتی، آزادی و اختیار دارد. در کنار آزادی، باید مسئولیت‌پذیر باشد و تمام انتخاب‌های خود را بر عهده گیرد. کودک اراده دارد و نباید ماشین بر او غلبه کند یا تمام اختیار را در دست گیرد.

معاون پژوهشی دانشگاه فرهنگیان بر توجه به استفاده ابزاری و فعالیتی که الگوریتم‌ها در اختیار معلم قرار می‌دهند تأکید کرد و به تفاوت عقل قدسی، عقل نظری و عقل ابزاری در ادبیات مدرنیته اشاره داشت.

وی در پایان سخنان خود تصریح کرد: در زیست‌بوم هوش مصنوعی و عصر دیجیتال، در کنار تربیت دیجیتال باید اصل توحید را نیز مد نظر داشت. خالق و مالک جهان یکتاست و همه تحولات تحت تأثیر علم اوست. اگر توحید را از چرخه حذف کنیم، به لحاظ مبانی فلسفی دچار آسیب‌هایی خواهیم شد که نشانه‌های آن را در آموزش‌وپرورش مدرن می‌توان مشاهده کرد.

موسوی ابراز امیدواری کرد که این همایش فرصتی برای بازاندیشی دوباره در نقش هوش مصنوعی در سرآمدی آموزش‌وپرورش کشور و دانشگاه فرهنگیان باشد.

خبرنگار : طاهره جوکار

انتهای خبر/