در حالی که تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی و بهرهبرداری فزاینده از منابع طبیعی، چهره زیستمحیطی بسیاری از مناطق کشور را دستخوش تغییر کرده است، استان مرکزی نیز با گسترش بیابانزایی در بخش قابل توجهی از اراضی خود مواجه شده؛ پدیدهای که نهتنها تنوع زیستی و پوشش گیاهی را تهدید میکند، بلکه با تبدیل شدن به کانون تولید ریزگردها، سلامت شهروندان و کیفیت هوا را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
به گزارش خبرگزاری علم و فناوری از استان مرکزی؛ استان مرکزی با دارا بودن تنوع اقلیمی و موقعیت جغرافیایی ویژه، در سالهای اخیر با چالش جدی بیابانزایی و گسترش مناطق کویری مواجه شده است. کاهش بارندگی، خشکسالیهای ممتد، فشارهای انسانی و برداشت بیرویه منابع آب، روند بیابانزایی را تشدید کرده و سلامت محیطزیست و کیفیت زندگی شهروندان را تهدید میکند. برای بررسی ابعاد علمی، محیطزیستی و عملیاتی این پدیده، با رسول کمرهای، رئیس اداره امور بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی به گفتوگو نشستیم تا ضمن تشریح وضعیت فعلی، اقدامات انجام شده و راهکارهای مقابلهای ارائه شود.
رسول کمرهای در ابتدای صحبتهای خود با تأکید بر اهمیت پایش مستمر اراضی استان گفت: از مجموع ۲ میلیون و ۹۰۰ هزار هکتار مساحت استان مرکزی، حدود ۴۸۰ هزار هکتار، معادل یکششم کل اراضی، مناطق بیابانی و کویری شناسایی شدهاند و این مناطق همچنان در حال گسترش هستند. این وضعیت تهدیدی جدی برای تنوع زیستی، پوشش گیاهی و سلامت شهروندان به شمار میآید.
وی افزود: مناطق بیابانی استان عمدتاً در هفت شهرستان پراکنده شدهاند؛ شهرستان زرندیه با ۲۳۴ هزار هکتار بیشترین مساحت بیابانی را دارد و پس از آن، ساوه، کویر میقان اراک، محلات، دلیجان، خنداب و کمیجان قرار دارند. این پراکندگی نشان میدهد که بحران بیابانزایی محدود به یک منطقه خاص نیست و نیازمند اقدامات جامع و هماهنگ است.
عوامل تشدید بیابانزایی
رئیس اداره امور بیابان عوامل اصلی گسترش مناطق بیابانی را تغییرات اقلیمی و خشکسالیهای ممتد، برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی و فشار دامداران بر مراتع طبیعی دانست.
او توضیح داد: کمبود بارندگی و افزایش دما باعث کاهش پوشش گیاهی شده است. دامداران برای تأمین علوفه، مراتع را بیش از حد چرای کردهاند و این چرای بیرویه، ظرفیت اکوسیستم را کاهش داده است. از سوی دیگر، برداشتهای حداکثری از چاهها، قناتها و منابع آب زیرزمینی، سطح آب را پایین آورده و استقرار گیاهان را در مناطق بیابانی دشوار کرده است.
کمرهای اضافه کرد: شور شدن تدریجی خاک، کاهش تنوع گونهای و محدودیت رشد گیاهان مقاوم، از دیگر اثرات مستقیم این بحران است. اگر اقدامات علمی و اجرایی مناسب انجام نشود، نه تنها شرایط زیستمحیطی استان، بلکه سلامت عمومی و کشاورزی محلی نیز با تهدید جدی مواجه میشود.
اقدامات مقابلهای و راهکارهای علمی
با وجود محدودیت اعتبارات، اداره منابع طبیعی تلاش کرده است تا با روشهای علمی و عملی روند بیابانزایی را مهار کند. کمرهای در این زمینه گفت: با اعتبارات موجود، عملیات نهالکاری و بوتهکاری، مراقبت و آبیاری سنواتی، مدیریت روانآبها، احداث بادشکنهای زنده و غیرزنده و حفاظت و قرق مناطق حساس انجام میشود. در سال ۱۴۰۳، موفق شدیم ۳۵۰ هکتار نهالکاری و آبیاری در شهرستانهای زرندیه، اراک، محلات و دلیجان انجام دهیم و ۱۸ کیلومتر بادشکن در حاشیه کویر میقان اراک و مناطق بیابانی شهرستان محلات احداث شد.
وی افزود: اقدامات علمی شامل انتخاب گونههای مقاوم به خشکی و کمآب، رعایت اصول اکولوژیک در کاشت و مدیریت منابع آب است. همچنین آموزش بهرهبرداران و دامداران برای رعایت چرای مناسب و حفاظت از مراتع، جزو برنامههای بلندمدت ما است.
نقش آموزش و مشارکت محلی
کمرهای به اهمیت آموزش و فرهنگسازی در مهار بیابانزایی اشاره کرد و گفت: ترویج الگوی کشت مناسب با محصولات کمآببر، تشویق کشاورزان حاشیه مناطق بیابانی و افزایش آگاهی عمومی از اهمیت حفظ خاک و منابع طبیعی، از اقدامات کلیدی ماست. بدون مشارکت مردم، حتی بهترین برنامههای علمی و اجرایی نیز نمیتواند موفق باشد.
او ادامه داد: اجرای پروژههای پایدار نیازمند همکاری همه جانبه است؛ از آموزشهای مستمر تا تخصیص اعتبارات کافی و پایدار، از ایجاد بادشکن و نهالکاری تا حمایت از جوامع محلی، همه اجزای این زنجیره مهم هستند.
چالشهای مالی و نیاز به سرمایهگذاری بیشتر
با وجود اقدامات انجام شده، محدودیت اعتبارات همچنان بزرگترین مانع مقابله مؤثر با بیابانزایی است. کمرهای تأکید کرد: مبالغ اختصاص یافته به مقابله با بیابانزایی، در مقایسه با حجم عظیم چالشهای زیستمحیطی استان، بسیار ناچیز است. تنها با افزایش سرمایهگذاری ملی و استانی، میتوان پروژههای جامع و علمی را بهصورت گسترده اجرا کرد.
وی افزود: سرمایهگذاری در زیرساختهای علمی، توسعه فناوریهای آبیاری نوین، استفاده از دادههای ماهوارهای و GIS برای پایش تغییرات پوشش گیاهی، از اقدامات ضروری برای مدیریت بلندمدت این بحران است.
چشمانداز و امید به آینده
رئیس اداره امور بیابان در پایان با بیان چشمانداز مثبت، اظهار داشت: با همکاری دستگاههای اجرایی، جوامع محلی و افزایش آگاهی عمومی، میتوان روند گسترش بیابانزایی را مهار و حتی معکوس کرد.
اصلاح الگوی کشت، تشویق به استفاده از محصولات سازگار با شرایط خشک، حفاظت از مراتع و نهالکاری علمی، همه بخشهایی از راهکارهای بلندمدت ماست. امیدواریم با پیگیری مستمر و اقدامات علمی، استان مرکزی به الگویی موفق در مدیریت مناطق بیابانی و مقابله با بیابانزایی تبدیل شود.
کمرهای در جمعبندی گفت: بیابانزایی نه تنها یک مسئله محیطزیستی است، بلکه پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی دارد. مقابله با آن نیازمند دانش، برنامهریزی و همکاری جمعی است و این مسیر باید به عنوان یک اولویت علمی و اجرایی در استان ادامه یابد.
انتهای پیام/ س
1403/03/22 12:05
1403/03/22 11:56
1403/03/22 11:46
1403/03/22 11:37
1403/03/22 11:34
1403/03/22 10:14
1403/03/22 09:34
1403/03/22 09:32
1403/03/22 08:53