علمی، پژوهشی و فناوری

تحلیل علمی مدیریت پسماند ماسال و راهکارهای بومی و فناورانه

به گزارش پایگاه خبری علم و فناوری گیلان:  شهرستان ماسال در غرب استان گیلان، یکی از زیباترین مناطق شمال کشور است که با کوهستان، جنگل و ییلاقات چشم‌نواز خود، ظرفیت ارزشمندی برای توسعه گردشگری، کشاورزی و صنایع بوم‌پایه دارد. با این حال، همانند بسیاری از مناطق گردشگری، مسئله پسماند و زباله‌های رها شده در طبیعت به یکی از دغدغه‌های اصلی محیط‌زیست این شهرستان تبدیل شده است، موضوعی که در صورت بی‌مدیریتی، منجر به آلودگی خاک، کاهش جذابیت گردشگری و افزایش هزینه‌های پاک‌سازی خواهد شد.  

در سال‌های اخیر، اقدامات موثری برای مدیریت زباله در ماسال آغاز شده است؛ از جمله طرح ابتکاری «چهارشنبه‌های بدون زباله» که با مشارکت دهیاران، مدارس، مساجد و گروه‌های مردمی اجرا می‌شود. این طرح با هدف ترویج فرهنگ تفکیک از مبدأ، آموزش عمومی و پاک‌سازی محیط‌های روستایی و گردشگری، توانسته گام‌های اولیه‌ای برای ساماندهی وضعیت پسماند بردارد. همچنین، برنامه‌های پاک‌سازی نقاط حاشیه‌ای و تأکيد بر مدیریت فاضلاب و زباله در مسیرهای ییلاقی در حال پیگیری است.  

با وجود این تلاش‌ها، کارشناسان حوزه محیط‌زیست معتقدند که اقدامات موجود هنوز برای کنترل پایدار پسماند کافی نیستند و نیاز به راهکارهای علمی‌تر و نظام‌مندتر دارند. مطالعات ملی و بین‌المللی چهار محور کلیدی را برای مدیریت پسماند در شهرستان‌هایی مانند ماسال پیشنهاد می‌کنند:  

 تفکیک زباله از مبدأ: بر اساس یافته‌های پژوهش‌های مشابه در استان مازندران، حدود ۷۰ درصد پسماندها تر هستند؛ بنابراین، آموزش خانواده‌ها و گردشگران و نصب سطل‌های جداگانه برای زباله‌های تر، خشک و پلاستیکی می‌تواند به شکل قابل توجهی از فشار دفع نهایی بکاهد. ایجاد مشوق‌هایی نظیر امتیاز یا تخفیف برای خانوارهای فعال در تفکیک صحیح نیز به ارتقای مشارکت عمومی کمک خواهد کرد.  

 توسعه واحدهای کمپوست‌سازی محلی: زباله‌های آلی قابل تبدیل به کمپوست هستند که هم موجب کاهش حجم زباله و هم تولید کود ارگانیک برای زمین‌های کشاورزی و دامداری خواهد شد. ایجاد ایستگاه‌های محلی کمپوست‌سازی در سطح بخش‌ها و همکاری با کشاورزان برای استفاده از محصول حاصل، از راهکارهایی است که همزمان حفاظت محیط و سود اقتصادی را به همراه دارد.  

ساماندهی مسیرهای گردشگری و ییلاقات: در مناطق پرتردد مانند ییلاقات ماسال، افزایش حجم زباله گردشگران نیازمند برنامه‌ریزی ویژه است. نصب مخازن استاندارد زباله، تابلوهای فرهنگی تشویق به پاکیزگی طبیعت و اجرای پاک‌سازی دوره‌ای توسط گروه‌های داوطلب از مؤثرترین اقدامات عملی است.  

بهره‌گیری از فناوری‌های هوشمند در آینده: هرچند زیرساخت‌های ماسال هنوز امکانات محدودی دارد، ولی استفاده از سنسورهای هشدار پرشدگی مخازن زباله و نرم‌افزارهای گزارش‌دهی تخلفات زیست‌محیطی می‌تواند به‌تدریج کارایی سیستم جمع‌آوری را افزایش دهد. در بلندمدت، داده‌های حاصل از این سیستم‌ها می‌توانند مبنای برنامه‌ریزی علمی برای تعیین نقاط بحرانی و زمان‌های پرتردد باشند.  

در پایان، کارشناسان محیط‌زیست و مسئولان محلی پیشنهاد می‌کنند که برای بهبود روند مدیریت پسماند در ماسال، تشکیل «کارگروه تخصصی پسماند شهرستان» ضروری است؛ گروهی متشکل از نمایندگان شهرداری، دهیاری‌ها، حوزه کشاورزی، گردشگری و حفاظت محیط‌زیست. این کارگروه می‌تواند با تدوین طرح جامع با شاخص‌های قابل‌اندازه‌گیری، اجرای برنامه‌های آموزشی در مدارس و روستاها، و راه‌اندازی کمپین مردمی با شعار «ماسال بدون زباله»، تحولی پایدار در ساماندهی پسماند شهرستان ایجاد کند.  

همچنین پایش منظم داده‌ها شامل میزان زباله تولیدی، حجم تفکیک شده، مقدار کمپوست تولیدی و وضعیت نقاط بحرانی از الزامات این طرح است تا سیاست‌گذاری‌ها بر اساس داده و واقعیت میدانی انجام گیرد.  

تحلیل نهایی نشان می‌دهد که ماسال با تکیه بر راهکارهای علمی، آموزش مردمی و استفاده از فناوری‌های نوین، می‌تواند به‌عنوان الگویی برای مدیریت بومی پسماند در مناطق گردشگری شمال کشور مطرح شود؛ الگویی که همسو با زیست‌بوم منطقه، مسیر توسعه پایدار و اقتصاد سبز گیلان را هموار می‌سازد.

انتهای پیام/.

خبرنگار: طاهره رضاپور، خبرگزاری علم و فناوری گیلان