علمی، پژوهشی و فناوری

فناوری آبیاری نوین و انرژی خورشیدی موتور محرکه تحول ۲۳ برابری کشاورزی مرکزی شدند

پایگاه خبری علم وفناوری از استان مرکزی گزارش می دهد:

استان مرکزی که در گذشته با چالش‌های ساختاری در بخش کشاورزی روبه‌رو بود، امروز با رشد چشمگیر تولیدات، بازگشت اراضی به کشاورزان و همکاری مؤثر در توسعه انرژی‌های پاک، الگویی برای تحول کشاورزی پایدار در ایران محسوب می‌شود. در نشست خبری ویژه دهه مبارک فجر که روز شنبه با حضور علی صفری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی، و رامین اخلاصی، مدیر امور اراضی، برگزار شد، آمار و ارقامی ارائه شد که نشان‌دهنده تحولی شگرف در این بخش حیاتی است.

طرح‌های دهه فجر؛ سرمایه‌گذاری ۱۳.۵ هزار میلیارد ریالی
در چارچوب برنامه‌های دهه فجر، ۱۶ طرح بزرگ کشاورزی و منابع طبیعی با مجموع سرمایه‌گذاری ۱۳ هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال به بهره‌برداری می‌رسد. این اعتبار از محل آورده شخصی سرمایه‌گذاران، تسهیلات بانکی و کمک‌های بلاعوض دولتی تأمین شده است. طرح‌های اجرایی شامل ۲ پروژه باغبانی و گلخانه‌ای، ۸ پروژه منابع طبیعی، یک پروژه شیلات، ۳ پروژه عشایری و ۲ پروژه صنایع تبدیلی است که با حضور مسئولان کشوری و استانی رونمایی خواهند شد. این طرح‌ها نه‌تنها به افزایش تولیدات کمک می‌کنند، بلکه زمینه‌ساز اشتغال پایدار در مناطق روستایی خواهند بود.

کالابرگ؛ تسهیل دسترسی مردم به کالاهای اساسی
در بخش تأمین کالاهای مصرفی، سامانه کالابرگ نقش مؤثری در استان مرکزی ایفا کرده است. تاکنون سه هزار و ۶۰۰ تن برنج (ارزش ۵ هزار و ۸۰ میلیارد ریال)، یک‌هزار و ۳۰ تن گوشت مرغ (۲ هزار و ۱۶۰ میلیارد ریال)، ۲۱۴ تن گوشت قرمز (۲ هزار و ۱۴۰ میلیارد ریال)، ۵۰۰ تن حبوبات (هزار و ۵۳۰ میلیارد ریال)، ۳۱۰ تن تخم‌مرغ (۶۲۰ میلیارد ریال)، ۴۵۰ تن قند و شکر (۳۲۰ میلیارد ریال)، ۱۳۳ تن روغن (۲۸۰ میلیارد ریال)، ۱۵۰ تن پنیر (۱۵۰ میلیارد ریال)، ۱۳۰ تن ماست (۹۰ میلیارد ریال) و ۶۰ میلیارد ریال ماکارونی از طریق این سامانه توزیع شده است. این آمار نشان‌دهنده تلاش جدی برای کاهش واسطه‌گری و ارائه کالاهای باکیفیت به قیمت مناسب به مردم است.

رشد چندبرابری تولیدات؛ از سال ۱۳۵۷ تا امروز
مقایسه آمار تولیدات کشاورزی استان مرکزی در دو دوره زمانی، شاخص‌ترین شاهد تحول ساختاری در این بخش است:

گندم: از ۸۷ هزار تن در سال ۱۳۵۷ به ۲۵۰ هزار تن در سال جاری (با اینکه سال گذشته به دلیل بارندگی مناسب به ۵۰۰ هزار تن رسیده بود)

گوشت قرمز: از ۲۰ هزار تن به ۵۲ هزار تن

شیر خام: از ۱۲۵ هزار تن به ۴۰۰ هزار تن در حالی که نیاز داخلی استان تنها ۱۲۷ هزار تن است

تخم‌مرغ: از ۱۷ هزار تن به ۶۰ هزار تن (مازاد ۷۰ درصدی)

گوشت مرغ: از ۱۹ هزار تن به ۶۵ هزار تن

عسل: از ۷۰ تن به یک‌هزار و ۲۰۰ تن

آبزی‌پروری: از سطح ناچیز به ۱۰ هزار تن

محصولات باغی و گلخانه‌ای: از ۴۵ هزار تن به بیش از ۶۰۰ هزار تن

محصولات زراعی: از ۴۸۰ هزار تن به حدود ۲ میلیون تن
این رشد چشمگیر نه‌تنها نیاز داخلی استان را پوشش می‌دهد، بلکه مازاد تولیدات (۱.۲ درصد از کل تولیدات) به سایر استان‌ها صادر می‌شود و استان مرکزی را به یکی از قطب‌های تأمین امنیت غذایی ملی تبدیل کرده است.

زیرساخت‌های آبیاری؛ پایه‌های تحول کشاورزی
توسعه زیرساخت‌های آبیاری نقش کلیدی در این تحول ایفا کرده است. امروز بیش از ۷۶ هزار هکتار از اراضی استان با روش‌های نوین آبیاری (قطره‌ای و بارانی) پوشش داده شده که مصرف آب را تا ۴۰ درصد کاهش داده است. همچنین طول کانال‌های آبیاری از تنها ۲۰ کیلومتر در ابتدای انقلاب به حدود یک‌هزار و ۳۰۰ کیلومتر رسیده است. این زیرساخت‌ها نه‌تنها بهره‌وری آب را افزایش داده‌اند، بلکه امکان کشت محصولات باارزش در فصول مختلف را فراهم کرده‌اند.

بازگشت اراضی به کشاورزان؛ پایان ۶۰ سال منازعه
یکی از مهم‌ترین دستاوردهای اخیر، اجرای قانون «رفع تداخلات اراضی» است که در سال ۱۳۹۴ تصویب شد. رامین اخلاصی، مدیر امور اراضی، توضیح داد: از ابتدای اجرای قانون اصلاحات ارضی در دهه ۴۰ تاکنون، بسیاری از کشاورزان به دلیل تداخل مالکیت‌ها درگیر شکایات قضایی بودند و اسناد قطعی نداشتند. با تشکیل کمیسیون‌های تخصصی در استان‌ها و بررسی عکس‌های هوایی دهه ۴۰، تاکنون ۱۱۴ هزار هکتار از اراضی که به‌اشتباه ملی اعلام شده بود، به کشاورزان بازگردانده شده است.

تاکنون بررسی یک‌هزار و ۷۰۰ پلاک در سطح استان نهایی شده و مصوبات آن ابلاغ شده است. حدود ۵۰۰ پلاک دیگر نیز در شش‌ماهه نخست سال آینده تعیین‌تکلیف خواهد شد. پس از اتمام این مرحله، فرآیند حدنگاری و کاداستر آغاز شده و سند رسمی مالکیت به کشاورزان صادر می‌شود. این اقدام نه‌تنها امنیت مالکیت را تثبیت می‌کند، بلکه زمینه دسترسی کشاورزان به تسهیلات بانکی و حمایت‌های دولتی را فراهم می‌سازد.

حفظ کاربری اراضی؛ تعادل بین توسعه و تولید
در سال گذشته، ۶۹ مورد مجوز تغییر کاربری در اراضی کشاورزی استان صادر شده است که ۶۵ مورد آن مربوط به فعالیت‌های کشاورزی (مانند راه‌اندازی صنایع تبدیلی) بوده است. 

اخلاصی تأکید کرد: «هدف ما حمایت از توسعه فعالیت‌های تولیدی و خدماتی مورد نیاز روستاهاست، نه ساخت‌وسازهای بی‌رویه. برای هر مجوز تغییر کاربری، عوارضی معادل ۸۰ درصد ارزش افزوده ملک دریافت می‌شود که در سال گذشته حدود ۱۲ میلیارد تومان به صندوق دولت واریز شد.

پیشروی در انرژی خورشیدی؛ همکاری کشاورزی و پاک‌سازی انرژی
استان مرکزی با واگذاری پنج هزار و ۳۰۰ هکتار زمین برای نیروگاه‌های خورشیدی، رتبه نخست کشور را در این زمینه کسب کرده است. 

صفری افزود: همکاری مؤثر بخش کشاورزی در تحقق هدف ۵۰۰ مگاواتی تولید برق خورشیدی، نمونه‌ای از هم‌افزایی بین بخش‌های مختلف اقتصادی است. این رویکرد نشان می‌دهد که توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر لزوماً با حفظ بستر تولید کشاورزی در تضاد نیست.

چالش‌ها و آینده‌نگری
با وجود پیشرفت‌های چشمگیر، چالش‌هایی مانند نوسانات آب‌وهوایی (کاهش تولید گندم در سال جاری به دلیل کم‌بارشی)، نیاز به توسعه بیشتر صنایع تبدیلی برای افزایش ارزش افزوده محصولات، و لزوم جذب سرمایه‌گذاری خصوصی در بخش‌های نوین مانند کشاورزی دقیق همچنان وجود دارد. با این حال، تثبیت مالکیت اراضی، توسعه زیرساخت‌ها و رشد تولیدات، پایه‌های محکمی برای توسعه پایدار کشاورزی در استان فراهم کرده است.

استان مرکزی با ترکیبی از سیاست‌گذاری هوشمند، اجرای قوانین تاریخی مانند رفع تداخلات اراضی، و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، نمونه‌ای موفق از تحول کشاورزی در ایران ارائه داده است. 

رشد ۲۳ برابری تولیدات زراعی، بازگشت ۱۱۴ هزار هکتار اراضی به کشاورزان پس از شش دهه، و رتبه نخست در واگذاری زمین برای انرژی خورشیدی، نشان می‌دهد که کشاورزی می‌تواند هم‌زمان با حفظ امنیت غذایی، به موتور محرکه توسعه پایدار تبدیل شود. در عصری که امنیت غذایی به یکی از چالش‌های جهانی تبدیل شده، تجربه مرکزی درس‌های ارزشمندی برای سایر استان‌های کشور دارد.

خبرنگار: طاهره جوکار

انتهای خبر/