پزشکی و سلامت ,علمی، پژوهشی و فناوری

سکانداران خانواده در خطرند؛

مردان؛ قهرمانان بی‌ادعای خانواده که دیر به فکر خود می‌افتند!

به گزارش پایگاه خبری علم و فناوری از استان مرکزی، اگرچه مردان نقش محوری در تأمین معیشت و ثبات خانواده دارند، اما آمارها نشان می‌دهد که آن‌ها نسبت به زنان، توجه کمتری به سلامت خود دارند و دیرتر به سراغ پزشک می‌روند. این بی‌توجهی، نه تنها سال‌های عمر آن‌ها را کاهش می‌دهد، بلکه باری سنگین بر دوش نظام سلامت و خانواده‌ها تحمیل می‌کند.

یک باور غلط که مردان را تهدید می‌کند

دکتر امیرمحسن ضیایی، رئیس انجمن اورولوژی ایران، با اشاره به آمار نگران‌کننده عمر کوتاه‌تر مردان نسبت به زنان، می‌گوید:  مردان به طور متوسط بین دو تا چهار سال کمتر از زنان عمر می‌کنند. هر سال از عمر از دست‌رفته، معادل کاهش بهره‌وری اقتصادی، افزایش هزینه‌های درمان و تحمیل فشار روانی و مالی به خانواده‌هاست. به بیان ساده، سلامت مردان، سلامت ملی است.

به گفته وی، مشکل اصلی اینجاست که مردان معمولاً تصور می‌کنند قوی‌تر از آن هستند که بیمار شوند و به همین دلیل، علائم اولیه بیماری را نادیده می‌گیرند. این غرور کاذب، باعث می‌شود بیماری‌ها در مراحل پیشرفته و پرهزینه شناسایی شوند. 

دکتر ضیایی بر این باور است که راهکار اصلی، تغییر این نگرش و حرکت از درمان‌محوری به سمت پیشگیری و خودمراقبتی است:  هیچ نظام درمانی بدون مشارکت فعال مردم موفق نخواهد بود. مردم باید هم مسئول سلامت خود باشند و هم مطالبه‌گر آن از نهادهای مسئول.

غربالگری؛ نسخه‌ای برای هر دهه از زندگی

یکی از کلیدی‌ترین پیام‌های این هفته، تأکید بر غربالگری‌های منظم و هدفمند است. برخلاف تصور رایج، یک نسخه واحد برای همه مردان پیچیده نمی‌شود. برنامه‌های غربالگری باید بر اساس سن و عوامل خطر طراحی شوند.

رئیس انجمن اورولوژی ایران با تمرکز بر سلامت مردان بالای ۵۰ سال، توصیه می‌کند:  در این سنین، انجام آزمایش PSA (آنتی‌ژن اختصاصی پروستات) برای بررسی سلامت پروستات ضروری است. همچنین سونوگرافی کلیه و مثانه، آزمایش کامل ادرار و اندازه‌گیری منظم قند و فشار خون، از جمله اقدامات پایه‌ای برای پیشگیری از بیماری‌های مزمن و سرطان‌های شایع مردانه محسوب می‌شود.

تهدیدی به نام «کمربند سنگ» در ایران

جالب است بدانید که ایران روی کمربند سنگ جهان قرار دارد؛ منطقه‌ای جغرافیایی با آب و هوای گرم و خشک که شیوع سنگ کلیه در آن به طور چشمگیری بالاست. 

دکتر ضیایی با هشدار در این زمینه می‌گوید:  سنگ کلیه در مردان شایع‌تر است و بار سنگینی بر نظام سلامت تحمیل می‌کند. اما خبر خوب این است که با یک راهکار ساده تا حد زیادی قابل پیشگیری است: مصرف کافی مایعات، به ویژه آب. این توصیه ساده، به خصوص برای افرادی که در محیط‌های گرم کار می‌کنند، یک اقدام حیاتی است.

وی همچنین به ارتباط مستقیم فشار خون بالا با نارسایی‌های کلیوی اشاره کرد و هشدار داد که فشار خون دیگر مختص میانسالان نیست و به دلیل تغذیه نامناسب و کم‌تحرکی، در نوجوانان نیز شیوع یافته است. توصیه او این است که اندازه‌گیری فشار خون باید از سنین بلوغ جدی گرفته شود.

شعار «اول ایمنی، بعد کار» برای نجات از سرطان

دکتر ضیایی با اشاره به نمونه‌ای عینی از تأثیر محیط کار بر سلامت، به موضوع سرطان مثانه پرداخت:  در صنایعی که کارکنان با مواد شیمیایی خاصی سر و کار دارند، خطر ابتلا به سرطان مثانه به شدت افزایش می‌یابد. در این میان، دود سیگار به عنوان شایع‌ترین عامل خطر شناخته می‌شود. مواد سمی موجود در دود، پس از فیلتر شدن در کلیه‌ها، در ادرار غلیظ و با تماس طولانی با مثانه، زمینه‌ساز سرطان می‌شود.

وی تأکید کرد که در مناطق آلوده و در میان کارگران صنایع شیمیایی، هرگونه مشاهده خون در ادرار باید بسیار جدی گرفته شود و به عنوان یک زنگ خطر فوری بررسی گردد.

خطر خاموش پروستات در راه است

سرطان پروستات یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت مردان در ایران و جهان است. آمارهای جهانی زنگ خطر را به صدا درآورده‌اند: پیش‌بینی می‌شود تعداد مبتلایان به این سرطان در جهان تا سال ۲۰۳۰ به دو برابر سال ۲۰۲۰ (یعنی از ۲ میلیون به ۴ میلیون نفر) برسد.

دکتر ضیایی در این باره هشدار می‌دهد:  سرطان پروستات علامت هشداردهنده واضحی ندارد و به همین دلیل به آن "بیماری خاموش" می‌گویند. تنها راه مقابله با آن، تشخیص زودهنگام از طریق غربالگری منظم با آزمایش PSA برای تمام مردان بالای ۵۰ سال است. این آزمایش ساده می‌تواند جان میلیون‌ها نفر را نجات دهد.

هفته ملی سلامت مردان، یادآوری می‌کند که مردان نباید منتظر درد بمانند؛ بلکه باید با خودمراقبتی، تغذیه سالم، تحرک کافی و انجام به‌موقع چکاپ‌ها، از سلامت خود به عنوان سرمایه اصلی خانواده و جامعه محافظت کنند.

برای تکمیل اطلاعات این گزارش و تأکید بر اهمیت توجه به سلامت مردان، چند مطالعه معتبر علمی اخیر ارائه می‌شود:

۱. نابرابری جنسیتی در بیماری‌های غیرواگیر در ایران
یک مطالعه گسترده در سال ۲۰۲۵ با استفاده از داده‌های مطالعه بار جهانی بیماری‌ها (Global Burden of Disease) به بررسی نابرابری جنسیتی در بیماری‌های غیرواگیر در ایران از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۱ پرداخته است. نتایج این پژوهش که در مجله Scientific Reports منتشر شد، نشان می‌دهد که اگرچه شیوع بیماری‌ها در زنان بیشتر است، اما نرخ مرگ‌ومیر استانداردشده سنی در مردان (۴۷۷.۶ در هر ۱۰۰ هزار نفر) به طور معناداری بالاتر از زنان (۴۳۸.۱) است. این یافته تأییدکننده این واقعیت است که مردان با وجود ابتلای کمتر، به دلیل دیر مراجعه کردن و سبک زندگی ناسالم، بیشتر در معرض مرگ ناشی از بیماری‌ها قرار دارند .

۲. آخرین رهنمودهای جهانی برای غربالگری سرطان پروستات
در بخش سرطان پروستات، جدیدترین رهنمودهای انجمن ارولوژی آمریکا (AUA) در سال ۲۰۲۳ و همچنین به‌روزرسانی انجمن انکولوژی پزشکی اروپا (ESMO) در سال ۲۰۲۶، بر غربالگری هوشمندانه و مبتنی بر ریسک تأکید دارند:

·توصیه AUA 2023: شروع غربالگری با اندازه‌گیری PSA پایه در سن ۴۵ سالگی. اگر سطح PSA زیر ۱.۵ ng/mL باشد، مردان در گروه کم‌خطر قرار گرفته و نیازی به آزمایش مجدد تا ۵ سال ندارند. این رویکرد جدید، از آزمایش‌های سالانه بی‌مورد و تشخیص‌های بیش از حد جلوگیری می‌کند .

· رهنمود ESMO 2026: تأکید بر استفاده از تصویربرداری mpMRI پیش از نمونه‌برداری برای کاهش اقدامات تهاجمی غیرضروری و شناسایی تومورهای خطرناک. همچنین غربالگری هدفمند برای مردان بالای ۵۰ سال، مردان با سابقه خانوادگی و یا جهش‌های ژنی (مانند BRCA2) توصیه شده است .

۳. شیوع سنگ کلیه در ایران؛ تأیید مفهوم «کمربند سنگ»
مطالعات داخلی و بین‌المللی بارها بر شیوع بالای سنگ کلیه در ایران صحه گذاشته‌اند. بر اساس گزارش ایران دیلی در سال ۲۰۲۵ به نقل از یک متخصص ارولوژی، حدود ۷ درصد از ایرانیان در طول عمر خود به سنگ کلیه مبتلا می‌شوند. این میزان با آمار کشورهای غربی برابری می‌کند و عواملی مانند ژنتیک، رژیم غذایی پرپروتئین و زندگی در اقلیم گرم و خشک (کمربند سنگ) در این شیوع بالا نقش دارند .
همچنین یک مطالعه مقطعی در سال ۲۰۲۵ روی بیماران شهر زابل نشان داد که شیوع سنگ‌های ادراری در مردان (۶۸ درصد) به طور قابل توجهی بیشتر از زنان (۳۲ درصد) است و میانگین سنی ابتلا در مردان حدود ۴۰ سال است. این مطالعه همچنین ارتباط مستقیمی بین مشاغل کم‌تحرک (کارمندی و آزاد) و ابتلا به سنگ کلیه یافت .

۴. عوامل شغلی و خطر سرطان مثانه
در بخش ایمنی محیط کار، به تأثیر مواد شیمیایی اشاره شده. یک مرور سیستماتیک جامع در سال ۲۰۲۵ در مجله Frontiers in Public Health به بررسی خطرات شغلی منجر به سرطان مثانه در ۳۰ سال اخیر پرداخت. این مطالعه با سطح شواهد بالا تأیید کرد که آتش‌نشان‌ها، آرایشگران، نقاشان، کارگران صنعت نفت و خشکشویی‌ها در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به این سرطان قرار دارند. قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی مانند ارتوتولوئیدین و تتراکلرواتیلن به عنوان عوامل خطر قطعی شناسایی شدند .

۵. عوامل خطر متابولیک در مردان ایرانی
یک مطالعه کوهورت آینده‌نگر در سال ۲۰۲۵ با استفاده از داده‌های مطالعه کوهورت ایران (ICS) نشان داد که مردان نسبت به زنان ۲۲ درصد نرخ بروز بیشتری برای بیماری‌های قلبی-عروقی دارند. همچنین این مطالعه تأکید کرد که سیگار کشیدن خطر مرگ ناشی از بیماری‌های قلبی-عروقی را تا ۶۳ درصد افزایش می‌دهد و فشار خون بالا یک عامل خطر اصلی برای طیف وسیعی از بیماری‌های غیرواگیر از جمله بیماری کلیوی است. این یافته‌ها دقیقاً با هشدار دکتر ضیایی درباره کنترل فشار خون و سبک زندگی همخوانی دارد .

خبرنگار: طاهره جوکار

انتهای خبر/