علمی، پژوهشی و فناوری

گام بلند استان مرکزی به سوی ثبت جهانی؛ انجدان نامزد نهایی ۲۰۲۶ شد

به گزارش پایگاه خبری علم و فناوری از استان مرکزی، سه روستای انجدان، وفس و هزاوه از استان مرکزی موفق شدند به جمع ۱۰ روستای برتر کشور برای معرفی به سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) در سال ۲۰۲۶ راه یابند.

مسعود فرخی، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان مرکزی، روز سه شنبه در نشست بررسی ثبت جهانی گردشگری روستای انجدان با اعلام این خبر گفت: در ارزیابی های ملی، سه روستای استان مرکزی در میان ۵۰ روستای منتخب کشور قرار گرفتند که در نهایت روستای انجدان توانست با کسب امتیازات لازم به مرحله نهایی رقابت برای ثبت جهانی راه پیدا کند.

معیارهای انتخاب و فرصت بین المللی

فرخی با اشاره به اینکه انتخاب روستاهای برتر بر اساس شاخصهای متنوع در حوزه های تاریخی، فرهنگی، هویتی و اجتماعی و با انجام بازدیدهای میدانی و بررسیهای تخصصی صورت گرفته است، افزود: این فرآیند با هدف معرفی ظرفیتهای گردشگری، فرهنگی و اجتماعی جوامع روستایی در سطح ملی انجام شده و فرصتی مهم برای معرفی توانمندیهای روستاهای کشور در عرصه بین المللی به شمار میرود.

وی تأکید کرد: حضور در مرحله نهایی انتخاب روستاهای برتر جهان می تواند زمینه ساز توسعه گردشگری پایدار، رونق اقتصادی و تقویت هویت فرهنگی در استان مرکزی شود. 

معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی استان تصریح کرد که مزایای این رویداد تنها به این روستاها محدود نمی شود و شهر اراک به عنوان مرکز استان و سایر مناطق پیرامونی نیز از آثار و نتایج آن بهره مند خواهند شد.

ضرورت ساماندهی زیرساختها در انجدان

در این نشست، بر لزوم برنامه ریزی اصولی برای حفظ بافت تاریخی روستای انجدان در برابر آسیب های ناشی از گردشگری تأکید شد. 

الهام سیمایی، معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی استان، با اشاره به تهدید ورود خودرو به بافت تاریخی روستا، ایجاد پارکینگ در خارج از محدوده و استفاده از خودروهای برقی برای جابه جایی گردشگران را از الزامات توسعه گردشگری پایدار در این منطقه برشمرد.

وی همچنین بر احیای کوچه باغها به عنوان یکی از ظرفیتهای مغفول مانده گردشگری انجدان تأکید کرد و گفت: با مشارکت باغداران و ساکنان محلی میتوان نسبت به احیای این مسیرها با کمترین هزینه اقدام کرد. طراحی مسیرهای سنگفرش سنتی، ایجاد فضاهای پذیرایی بومی (نظیر آلاچیق و کافه) با مصالح محلی و استقرار فروشگاههای صنایع دستی در امتداد این محورها، از جمله پیشنهادها برای افزایش ماندگاری گردشگر و رونق اقتصاد محلی بود.

تأکید بر توسعه متوازن و مشارکت بخش خصوصی

علی اصغر غفاری، رئیس شورای اسلامی شهر اراک نیز در این نشست با تأکید بر رویکرد مدیریت شهری مبنی بر توسعه متوازن در سطح استان، گفت: توسعه پایدار اراک به عنوان مرکز استان در گرو برخورداری روستاها و شهرهای پیرامونی از زیرساختهای لازم برای پیشرفت است. وی با اشاره به ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی روستای انجدان، تحقق اهداف گردشگری آن را مستلزم تقویت زیرساختها، تامین منابع مالی، افزایش بودجه دهیاریها و بهرهگیری از مشارکتهای مردمی و سرمایه گذاری بخش خصوصی دانست.

انجدان؛ نگین گردشگری استان مرکزی

گفتنی است، روستای انجدان در ۳۷ کیلومتری شرق اراک واقع شده و نام خود را از گیاه "انگدان" گرفته است که صمغ آن در این روستا تولید و صادر میشود. شغل اصلی ساکنان باغداری و کشاورزی است و صنایع دستی چون منبتکاری، قالیبافی و گلیم بافی در آن رونق دارد.

از مهمترین جاذبه های گردشگری این روستا میتوان به غارهای متعدد (نظیر آسیلی، کبوتر و میلانون)، چشمه های فراوان، بقعه شاه قلندر و شاه غریب (از پیشوایان فرقه اسماعیلیه و آثار ارزشمند دوره صفویه) و بقعه چهل اختران اشاره کرد. آیین سنتی چغ چغه زنی نیز به عنوان میراث معنوی این روستا در ایام محرم هرساله برگزار می شود.

اهمیت مشارکت جامعه محلی در موفقیت مقاصد گردشگری روستایی

تحقیقات علمی اخیر در ایران مؤید رویکردی است که مسئولان استانی در نشست ثبت جهانی روستای انجدان بر آن تأکید کرده‌اند. 

مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۴ در دانشگاه زابل و دانشگاه نیوکاسل استرالیا انجام شده، به بررسی نقش مشارکت جامعه محلی در حکمرانی سیستم‌های طبیعی و توسعه پایدار اکوویلاژها پرداخته است . این پژوهش که در منطقه سیستان صورت گرفته، نشان می‌دهد روستاهای دارای پتانسیل گردشگری معمولاً توسط افراد ۳۵ تا ۵۵ ساله که از تحصیلات و درآمد بالاتری برخوردارند، ترجیح داده می‌شوند. یافته‌ها حاکی از آن است که خودکفایی و شکوفایی اقتصادی، بهره‌گیری از پتانسیل‌های طبیعی و ارتقای پایداری اجتماعی مهم‌ترین عوامل ترغیب‌کننده مشارکت در ایجاد اکوویلاژهای پایدار هستند . این یافته‌ها مستقیماً بر اهمیت مشارکت باغداران و ساکنان محلی که در صحبت‌های الهام سیمایی، معاون صنایع‌دستی استان مرکزی، بر آن تأکید شده بود، صحه می‌گذارد.

چالش‌های زیرساختی و ریسک‌های محیط زیستی در مسیر گردشگری پایدار

تأکید معاون گردشگری استان مرکزی بر ساماندهی تردد در بافت تاریخی و ایجاد پارکینگ در خارج از محدوده، با یافته‌های پژوهشی دیگری در حوزه گردشگری کشاورزی همخوانی دارد. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۵ در استان گلستان با استفاده از تحلیل خوشه‌بندی و ارزیابی ریسک، سه گروه از شهرستان‌ها را از نظر پتانسیل توسعه گردشگری کشاورزی شناسایی کرده است . این پژوهش که در ۳۲۵ مزرعه و مرکز گردشگری کشاورزی انجام شده، نشان می‌دهد ریسک‌های محیط زیستی از جمله تغییرات اقلیمی و کمبود آب، و همچنین چالش‌های زیرساختی مهم‌ترین تهدیدها برای توسعه گردشگری در مناطق روستایی هستند. جالب اینکه این مطالعه شهرستان‌هایی را که نیازمند بهبود زیرساخت‌ها و خدمات گردشگری هستند، از گروه‌های با پتانسیل بالا تفکیک کرده است . این یافته اهمیت نگاه دقیق مسئولان به تفاوت‌های محلی و لزوم برنامه‌ریزی متناسب با هر منطقه را برجسته می‌کند.

ابعاد اقتصادی و زیرساختی؛ کلیدواژه‌های موفقیت گردشگری روستایی

در مطالعات علمی، همواره بر نقش تعیین‌کننده عوامل اقتصادی و زیرساختی تأکید شده است. پژوهش جامعی که در سال ۲۰۲۵ در استان مازندران با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) انجام شده، با استفاده از تحلیل عاملی تأییدی مرتبه دوم به این نتیجه رسیده است که در میان ساختارهای مؤثر بر نقش گردشگری کشاورزی در توسعه پایدار روستایی، ساختار اقتصادی و زیرساختی با بار عاملی ۰.۹۴ بالاترین تأثیر را دارد . پس از آن، ساختار سیاسی و نهادی با ۰.۸۷ و ساختار اجتماعی و آموزشی با ۰.۷۶ قرار گرفته‌اند. این اولویت‌بندی علمی نشان می‌دهد تأکید علی‌اصغر غفاری، رئیس شورای اسلامی شهر اراک، بر تقویت زیرساخت‌ها و تأمین منابع مالی و نیز توجه به افزایش بودجه دهیاری‌ها دقیقاً منطبق بر اولویت‌های علمی توسعه پایدار گردشگری روستایی است.

این یافته‌های پژوهشی می‌تواند به عنوان نقشه راهی برای سیاست‌گذاران استان مرکزی در مسیر ثبت جهانی روستای انجدان عمل کند و اهمیت نگاه علمی و برنامه‌ریزی مشارکتی را بیش از پیش آشکار سازد.

منابع:

*مشارکت جامعه محلی در توسعه پایدار روستایی: پایگاه مجلات علمی دانشگاه بیرجند با عنوان "Analyzing the Role of Local Community Engagement in the Governance of Small-Scale Natural Systems" 

*مطالعه توسعه گردشگری کشاورزی در استان گلستان: پایگاه SpringerLink با عنوان "Evaluating the potentials and challenges of agritourism development in Golestan Province, Iran" 

*مطالعه نقش گردشگری کشاورزی در توسعه پایدار روستایی (مازندران) پایگاه مجلات دانشگاه فردوسی مشهد با عنوان "The Role of Agricultural Tourism in Sustainable Rural Development" 

خبرنگار: طاهره جوکار

انتهای خبر/