پزشکی و سلامت

ارزیابی تراکم استخوان (DEXA)؛ روش استاندارد غربالگری پوکی استخوان

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری از استان مرکزی؛ پوکی استخوان تنها یک مشکل جسمی نیست، بلکه چالشی سلامتی_ اجتماعی محسوب می‌شود که با افزایش سن جمعیت، به سرعت در حال تبدیل شدن به یکی از دغدغه‌ های اصلی نظام‌ های بهداشتی دنیاست. این بیماری بی‌صدا اما پرهزینه، سالانه میلیون‌ ها نفر را درگیر عوارضی چون شکستگی لگن، کاهش استقلال حرکتی و افت کیفیت زندگی می‌کند. متخصصان معتقدند اگر سبک زندگی کم‌ تحرک و تغذیه ناسالم امروز اصلاح نشود، نسل آینده در معرض موج جدیدی از پوکی استخوان زودرس قرار خواهد گرفت.

دکتر نسرین آذربانی فوق تخصص بیماری‌ های روماتولوژی و فوکال‌ پوینت پوکی استخوان دانشگاه علوم پزشکی اراک گفت: پوکی استخوان بیماری‌ ای است که بی‌ علامت آغاز می‌شود و به‌تدریج بدون درد و نشانه، استخوان‌ ها را تضعیف می‌کند؛ به همین دلیل از آن با عنوان «بیماری خاموش» یاد می‌شود.

 بی‌ علامتی، خطرناک‌ ترین ویژگی پوکی استخوان

دکتر آذربانی  اظهار کرد: پوکی استخوان به معنای کاهش مواد معدنی و آلی در بافت استخوان است و متأسفانه در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارد. بیماران معمولاً زمانی متوجه بیماری می‌ شوند که شکستگی ناگهانی در استخوان‌ های ضعیف رخ داده است.
او افزود: می‌توان گفت استخوان‌ها در این بیماری مثل چوبی هستند که موریانه آن را آرام و بی‌ صدا از درون می‌ خورد.

 زنان یائسه، در بالاترین خطر ابتلا

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی اراک، زنان در سنین یائسگی را بیشترین گروه در معرض ابتلا دانست و گفت: در این دوران به‌دلیل کاهش هورمون استروژن، که عامل استحکام و بازسازی استخوان است، تراکم استخوانی کاهش یافته و خطر شکستگی بیشتر می‌شود.

نقش ژنتیک و نژاد در بروز بیماری

به گفته دکتر آذربانی، وراثت و نژاد از دیگر عوامل مؤثر در ابتلا هستند: افراد سیاه‌پوست معمولاً تراکم استخوانی بالاتری دارند، در حالی که نژاد زرد و نژاد سفید بیشتر در معرض پوکی استخوان قرار دارند.

تغذیه سالم، خط مقدم پیشگیری

وی با اشاره به اهمیت تغذیه در پیشگیری از پوکی استخوان اظهار کرد: برای استحکام استخوان‌ ها باید املاحی مانند کلسیم، منیزیم، پتاسیم و مواد آلی به‌ویژه کلاژن به میزان کافی در بدن تأمین شود. لبنیات منبع اصلی کلسیم هستند و سبزیجات سبز مانند اسفناج، کلم بروکلی و آلو نیز در پیشگیری از پوکی استخوان بسیار مفیدند.
او ادامه داد: سازمان جهانی پوکی استخوان مصرف روزانه آلو را توصیه کرده و حتی یک لیوان آب پرتقال طبیعی از نظر مواد مغذی معادل یک لیوان شیر است.

نیاز روزانه بدن به کلسیم

این فوق تخصص روماتولوژی گفت: بدن بزرگسالان روزانه حدود ۱۲۰۰ تا ۱۴۰۰ میلی‌گرم کلسیم نیاز دارد. اگر این مقدار از طریق غذا تأمین نشود، باید با تجویز پزشک از مکمل‌ های دارویی استفاده شود، به‌ویژه در زنان یائسه و سالمندان.

ورزش، نسخه طلایی برای استخوان‌ ها

دکتر آذربانی افزود: فعالیت بدنی منظم، به‌ویژه ورزش‌ های هوازی و پرتحرک مانند طناب‌زدن یا پیاده‌روی تند در دوران نوجوانی و جوانی، نقش مهمی در افزایش تراکم استخوان دارد.
او توصیه کرد: مصرف نمک، شکر و قهوه باید محدود شود؛ بیش از دو تا سه فنجان قهوه در روز مجاز نیست. همچنین داروهای حاوی کورتون می‌توانند روند پوکی استخوان را تسریع کنند.

تشخیص پوکی استخوان با سنجش تراکم استخوان (DEXA)

این متخصص با اشاره به روش‌ های تشخیص گفت: سنجش تراکم استخوان یا دگزا (DEXA) روشی ساده، سریع و بدون درد است که با کمترین میزان اشعه، میزان مواد معدنی استخوان را اندازه می‌گیرد.
انجام این تست برای زنان بالای ۶۵ سال و مردان بالای ۷۰ سال بدون نیاز به هیچ پیش‌شرطی ضروری است.

باورهای غلط درباره لبنیات

دکتر آذربانی با رد شایعات درباره لبنیات گفت: اینکه مصرف کلسیم باعث رسوب در بدن می‌شود یا لبنیات غذاهای سرد و مضر هستند، هیچ پایه علمی ندارد. لبنیات باید همواره جزو رژیم غذایی روزانه باشد.

تفاوت پوکی استخوان و نرمی استخوان

او توضیح داد: در پوکی استخوان، هم مواد معدنی و هم مواد آلی کاهش می‌ یابند، اما در نرمی استخوان فقط مواد معدنی از دست می‌ روند. به همین دلیل این دو بیماری از نظر درمانی نیز متفاوت‌اند.

ویتامین D، نور آفتاب و سبک زندگی سالم

وی تأکید کرد: سبک زندگی سالم شامل ورزش منظم، تغذیه متعادل، پرهیز از دخانیات و دریافت کافی ویتامین D از تابش مستقیم نور خورشید است. در کشور ما با توجه به میزان بالای تابش آفتاب، روزانه ۱۵ تا ۲۰ دقیقه قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید برای تأمین نیاز بدن کافی است.

به گفته دکتر آذربانی، پوکی استخوان اگر به‌موقع تشخیص داده شود، قابل کنترل و در بسیاری از موارد قابل درمان است.
او توصیه کرد: هر فرد بزرگسال، به‌ویژه زنان یائسه، باید با پزشک خود درباره وضعیت تراکم استخوان مشورت کند. پیشگیری، آگاهی و اصلاح سبک زندگی سه رکن اصلی برای مقابله با این بیماری خاموش هستند.

خبرنگار: فاطمه زهرا سلیمی