کتاب‌ها، مقالات و مجلات

بوک‌سیر؛ روایت تجربه‌ای نو در زیست فرهنگی/دعوت مهمانی از سیاره‌ی B612 برای مکث در عصر سرعت

به گزارش پایگاه خبری علم و فناوری استان سمنان؛ در جهانی که سرعت و سطحی‌نگری بر بسیاری از روابط انسانی سایه افکنده، گاه یک منبع فرهنگی می‌تواند نقش نقطه‌ی اتصال ذهن‌های جست‌وجوگر را ایفا کند؛ فضایی برای کشف، برای تجربه، برای ساختن معنا.

اگر این فضا با نگاهی هنرمندانه و رویکردی انسانی شکل گرفته باشد، اگر بنیان‌گذارش کسی باشد که هنر، اندیشه و زیست فرهنگی را در هم آمیخته باشد، دیگر با یک باشگاه ساده‌ی کتاب‌خوانی روبه‌رو نیستیم؛ با جریانی فرهنگی مواجهیم.

بوک‌سیر چنین جریانی‌ست؛ باشگاه کتاب و سفر که در اسفند ۱۴۰۲ توسط مصطفی فیض راه‌اندازی شد.  بنیان‌گذاری که کتاب را در سکوت کتابخانه ورق نمی‌زند، بلکه در هیاهوی زیست تجربه می‌کند.

"فیض" از آن‌دست هنرمندانی‌ست که با دوربین در دست، ره‌سپار ساحت‌های نادیده‌ی زیبایی می‌شود؛  می‌بیند تا بفهمد، می‌نگرد تا معنا بیافریند.

 عاشق سیاحت در کوه و کویر است؛ جایی که واژه‌ها خاموش می‌شوند و نگاه، زبان تازه‌ای پیدا می‌کند.

خود را در قاب نمی‌نشاند؛ نگاهش را وقف دیدن می‌کند، نه دیده شدن. از این رو و وقتی از او تصویری برای ضمیمه‌ی رسانه‌ای خواسته می‌شود، با لبخندی آرام می‌گوید: "شاید چیزی در آرشیو دفترم باشد..."برای او تصویر، ثبت حضور نیست بلکه بازتاب نگاه است.

مرد روایت ما با روح صلح‌طلب و ذهنی خلاقش، کتاب را از قفسه‌ها بیرون کشیده و به دل تجربه‌های انسانی برده است و بوک‌سیر، حاصل همین نگاه است: جایی که خواندن با رفتن گره می‌خورد و معنا در زیستن شکل می‌گیرد.

در ادامه گفت و گویی از جنس تجربه، خلاقیت و زیست فرهنگی،  با مصطفی فیض را می خوانید...

او آمده تا نشان دهد: کتاب می‌تواند جهان را از یک مکان، به یک مسیر تبدیل کند.

سوال: لطفاً درباره باشگاه «بوک‌سیر» توضیح دهید. این مجموعه از چه زمانی آغاز به کار کرده و در چه فضایی فعالیت می‌کند؟  

پاسخ: باشگاه کتاب و سفر بوک‌سیر در اسفند ۱۴۰۲ راه‌اندازی شد و تحت نظر دفتر نوآور گردشگری وابسته به پارک علم و فناوری دانشگاه سمنان فعالیت می‌کند. مستقر در پارک علم و فناوری هستیم و جلسات، دورهمی‌ها و برنامه‌ها در فضاهای فرهنگی، تاریخی و گردشگری سمنان و اطراف آن برگزار می‌شود.

سوال: چه ویژگی‌هایی "بوک‌سیر: را از سایر باشگاه‌های کتاب‌خوانی متمایز می‌کند؟  

پاسخ: نکته مهم این است که بوک‌سیر فقط یک باشگاه کتاب‌خوانی نیست. ما از ابتدا خودمان را "باشگاه کتاب و سفر» تعریف کردیم. جایی که کتاب و تجربه سفر کنار هم معنا پیدا می‌کنند. در بوک‌سیر کتاب فقط خوانده نمی‌شود بلکه تجربه می‌شود. کتاب مقدمه‌ای است برای گفتگو، لمس فضاها، حضور در مکان‌ها، دیدن تاریخ و ساختن معنا. این ترکیب هویت ما را از یک باشگاه ساده کتاب‌خوانی متمایز می‌کند و به بوک‌سیر عمق بیشتری می‌دهد.

سوال:در مسیر فعالیت باشگاه، چگونه به شناسایی و پرورش استعدادهای اعضا پرداخته‌اید؟  

پاسخ: در بوک‌سیر تلاش کردیم اعضا فقط خواننده کتاب نباشند و در کنار مطالعه فرصت تجربه و رشد هم داشته باشند. ما استعدادهای افراد را از دل تعامل‌ها، گفتگوها و حضور در فعالیت‌های گروهی شناسایی می‌کنیم و بعد برای شکوفایی همان استعدادها فضا می‌سازیم. بسیاری از اعضا در همین روند توانسته‌اند توانایی‌های تازه‌ای را در خود کشف کنند. بعضی در مسیر نوشتن و تولید محتوا رشد کرده‌اند. برخی در اجرا و تسهیلگری قوت گرفته‌اند. عده‌ای وارد عکاسی، روایت‌گری و مستندسازی سفر شده‌اند. بعضی توان مدیریت جمع و ایجاد ارتباط مؤثر را در خود پرورش داده‌اند. گروهی هم در طراحی برنامه‌های فرهنگی و گردشگری یا در ایده‌پردازی و خلاقیت تجربه‌های ارزشمند پیدا کرده‌اند.

سوال: انگیزه اصلی شما برای راه‌اندازی باشگاه کتاب‌خوانی چه بود؟ ایده اولیه از کجا شکل گرفت؟  

پاسخ: جرقه از یک مشاهده ساده شکل گرفت. کتاب و سفر دو نیروی قوی برای رشد ذهن و روحيه هستند. کتاب ذهن را به سفر می‌برد و سفر کتاب را به تجربه زنده تبدیل می‌کند. به همین اساس شعار ما شکل گرفت: ما می‌خواهیم کتاب‌خوان‌ها را گردشگر کنیم و گردشگرها را کتاب‌خوان.

سوال:مفهوم "گردشگری دانایی" که در بوک‌سیر مطرح شده، دقیقاً به چه معناست و چه فلسفه‌ای پشت آن قرار دارد؟  

پاسخ: در ادامه این نگاه مفهوم تازه‌ای را در مجموعه مطرح کردیم که آن را یک نوآوری و ابداع می‌دانیم. گردشگری دانایی مدلی‌ست که در آن فرد آگاهی می‌گیرد، سپس تجربه می‌سازد و در نهایت معنا خلق می‌کند. در این مدل سفر یک جابه‌جایی ساده نیست. یک فرآیند یادگیری و رشد است. بوک‌سیر بر همین فلسفه بنا شد.

سوال: اعضای باشگاه معمولاً به چه نوع کتاب‌هایی علاقه‌مند هستند؟ آیا تنوع سلیقه در میان اعضا وجود دارد؟  

پاسخ: سلیقه‌ها بسیار متنوع است. از رمان‌های ادبی و داستان‌های روان‌شناسانه گرفته تا کتاب‌های توسعه فردی و فلسفی. به همین دلیل تالارهای مختلفی ایجاد شده تا هر فرد بتواند مسیر مورد علاقه خود را دنبال کند. این تنوع یکی از نقاط قوت بوک‌سیر است.

سوال: آیا تاکنون پیش آمده که یک کتاب باعث ایجاد بحث‌های جدی یا اختلاف نظر میان اعضا شود؟ اگر بله، کدام کتاب‌ها چنین فضایی را ایجاد کرده‌اند؟  

پاسخ: بله بارها. کتاب‌هایی مانند مرگ ایوان ایلیچ و بادبادک‌باز بحث‌های عمیق و گسترده‌ای ایجاد کرده‌اند. اختلاف نظر برای ما ارزشمند است چون به رشد جمعی کمک می‌کند.

سوال: فرآیند انتخاب کتاب‌ها در باشگاه چگونه انجام می‌شود؟ آیا اعضا در این روند مشارکت دارند؟  

پاسخ: کاملاً دموکراتیک است. تسهیلگران چند عنوان را پیشنهاد می‌دهند و سپس رأی‌گیری رسمی بین اعضا انجام می‌شود. کتابی انتخاب می‌شود که بیشتر اعضا آن را ترجیح داده‌اند. این شیوه حس مشارکت را تقویت می‌کند.

سوال: فعالیت در باشگاه چه تأثیری بر عادت مطالعه اعضا گذاشته است؟ آیا تغییر محسوسی در رفتار مطالعه مشاهده کرده‌اید؟  

پاسخ: تأثیر کاملاً محسوس است. اعضایی که پیش از ورود به بوک‌سیر مطالعه منظم نداشتند اکنون ماهانه چند کتاب می‌خوانند. وقتی کتاب تبدیل به تجربه و گفتگو می‌شود مطالعه از وظیفه به لذت تبدیل خواهد شد.

سوال: اولین کتابی که خوانده‌اید و همچنان در ذهن‌تان مانده چیست؟ چه تأثیری بر شما داشته؟  

پاسخ: خرگوش باهوش. همان داستان معروفی که شیر تصمیم می‌گیرد هر روز یک خرگوش بخورد و در نهایت خرگوش باهوش با حیله‌ای ساده اما شیر را در چاه می‌اندازد. این اولین باری بود که فهمیدم یک قصه می‌تواند با یک ایده کوچک، یک مسئله بزرگ را حل کند. مضمونش این بود که فکر و تدبیر می‌تواند از زور و قدرت جلو بزند.برای همین بعد از سال‌ها هنوز آن کتاب کوچک و ساده در ذهنم مانده و نقطه شروع ارتباط من با دنیای داستان شد.

سوال: اگر فقط اجازه داشته باشید سه کتاب را برای همیشه نگه دارید، کدام آثار را انتخاب می‌کنید؟  کیمیاگر. انسان در جستجوی معنا. ملت عشق.

سوال: آیا تاکنون پیش آمده کتابی را نیمه‌کاره رها کنید؟ دلیل این تصمیم چه بوده است؟  

پاسخ: بله. وقتی احساس می‌کنم کتاب قرار نیست چیزی به من اضافه کند ادامه نمی‌دهم. مطالعه باید زنده و اثرگذار باشد نه یک اجبار.

سوال: برای شما کتاب‌خوانی بیشتر یک عادت روزمره است یا یک نیاز روحی؟  

پاسخ: برای من یک نیاز روحی است. کتاب جایی برای بازسازی ذهن است.

سوال: آیا کتابی بوده که پس از مطالعه آن، تصمیم مهمی در زندگی‌تان گرفته باشید؟  

بله." انسان در جستجوی معنا" باعث شد بخشی از مسیر کاری و فعالیت‌هایم را تغییر بدهم و زمان بیشتری صرف فعالیت‌های فرهنگی کنم.

سوال: به نظر شما چرا برخی افراد با کتاب ارتباط برقرار نمی‌کنند؟ راهکار شما برای آشتی دادن آن‌ها با کتاب چیست؟  

پاسخ: چون کتاب را جدا از زندگی واقعی می‌بینند. ما سعی کردیم در بوک‌سیر کتاب را وارد تجربه کنیم. وقتی کتاب بخشی از سفر و گفتگو می‌شود جذابیت بیشتری پیدا می‌کند.

سوال: اگر بخواهید یک جمله برای ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی بنویسید، چه جمله‌ای را انتخاب می‌کنید؟  

پاسخ: کتاب بخوان تا جهان برایت فقط یک مکان نباشد. یک مسیر باشد.

سوال: آیا باور دارید کتاب‌خوانی می‌تواند نسل آینده را به شکلی متفاوت تربیت کند؟ چگونه؟  

پاسخ: قطعاً. کتاب قدرت ساختن تفکر و گفتگو را دارد. این‌ها پایه‌های یک جامعه آگاه است.

سوال: اگر امکان داشت یک کتاب را به همه مردم هدیه دهید، چه کتابی را انتخاب می‌کردید؟  

انسان در جستجوی معنا.

سوال: اگر قرار بود یکی از شخصیت‌های داستانی را به باشگاه دعوت کنید، چه کسی را انتخاب می‌کردید؟

پاسخ: شازده کوچولو.

سوال: اگر بخواهید کارگردانی یک فیلم اقتباسی از کتاب را برعهده بگیرید، کدام اثر را انتخاب می‌کنید؟  

پاسخ: کتابخانه نیمه‌شب.

سوال: با توجه به گسترش هوش مصنوعی، به نظر شما شیوه مطالعه در آینده چگونه تغییر خواهد کرد؟  

پاسخ: هوش مصنوعی فرم مطالعه را تغییر می‌دهد اما ماهیت مطالعه ثابت می‌ماند. مطالعه ممکن است تعاملی‌تر و شخصی‌تر شود ولی نیاز انسان به متن و فهم همچنان پابرجاست.

سوال: آیا تاکنون از ابزارهای هوش مصنوعی برای انتخاب کتاب استفاده کرده‌اید؟ تجربه‌تان چگونه بوده؟  

پاسخ: بله و پیشنهادهای مناسبی دریافت کرده‌ام.

سوال: آیا هوش مصنوعی می‌تواند سلیقه ادبی افراد را تشخیص دهد.

پاسخ؛ بله اما هنوز جای تجربه انسانی و فضای زنده باشگاه را نمی‌گیرد. هوش مصنوعی کمک‌کننده است نه جایگزین.

و بوک‌سیر پلی‌ست میان کتاب و زندگی؛ جایی که خواندن، آغاز یک سفر است و هر سفر، فرصتی برای معنا.

خبرنگار: محدثه عباسی