علمی، پژوهشی و فناوری

وارونگی دما؛ عامل تشدید ماندگاری آلودگی در هوای استان مرکزی

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری از استان مرکزی؛ نیروگاه حرارتی شازند سال‌ هاست به‌عنوان یکی از مهم‌ ترین منابع آلودگی هوا و خاک در استان مرکزی شناخته می‌ شود.

تداوم استفاده از سوخت مازوت در این نیروگاه، علاوه بر انتشار گازهای گوگردی و ذرات معلق خطرناک، به کاهش کیفیت آب‌ های زیرزمینی و تهدید سلامت کشاورزی منطقه منجر شده است. کارشناسان معتقدند نبود ارزیابی جامع زیست‌محیطی و اقتصادی برای فعالیت نیروگاه، مانعی جدی در مسیر مدیریت پایدار انرژی کشور است.

 با توجه به موقعیت جغرافیایی شازند و ظرفیت بالای تابش خورشید و وزش باد در منطقه، تغییر رویکرد به سمت انرژی‌ های تجدیدپذیر می‌تواند الگویی ملی برای گذار از سوخت‌ های آلاینده و حرکت به سمت توسعه سبز باشد.

سیاوش آقاخانی، رئیس شبکه محیط زیست و منابع طبیعی استان مرکزی، گفت: بررسی‌ های میدانی و داده‌ های پایش آلودگی نشان می‌ دهد که میزان انتشار آلاینده‌ های ناشی از احتراق سوخت در نیروگاه حرارتی شازند از حدود استانداردهای ملی فراتر رفته است.

وی افزود: استفاده از سوخت‌های مایع مانند مازوت و حتی مازوت کم‌ سولفور، نه‌تنها باعث افزایش گازهای گلخانه‌ ای نظیر دی‌اکسید گوگرد و اکسیدهای نیتروژن می‌ شود، بلکه انتشار ذرات معلق ریز (PM2.5 و PM10) را به سطح خطرناک می‌ رساند.

به گفته آقاخانی، این آلاینده‌ها به‌ویژه در فصل‌ های سرد سال، در لایه‌های پایینی جو تجمع پیدا کرده و پدیده وارونگی دما باعث ماندگاری طولانی‌ تر آنها در هوای شهر اراک و مناطق اطراف می‌ شود.

آلودگی هوا تهدیدی برای سلامت و اقتصاد جامعه

آقاخانی با اشاره به پیامدهای بهداشتی این آلودگی‌ ها گفت: نتایج مطالعات متعدد داخلی و بین‌المللی نشان داده است که افزایش غلظت دی‌اکسید گوگرد و ذرات معلق، مستقیماً با افزایش بیماری‌ های تنفسی، سرطان ریه، سکته‌های قلبی و مغزی مرتبط است. هزینه‌ های درمانی این بیماری‌ ها بار مالی سنگینی بر نظام سلامت و خانواده‌ ها تحمیل می‌ کند.

وی افزود: در کنار پیامدهای سلامتی، آلودگی نیروگاه تأثیرات اقتصادی قابل‌ توجهی دارد. کاهش بهره‌ وری نیروی کار، خسارت به محصولات کشاورزی، افت کیفیت خاک و کاهش ارزش زمین‌ های کشاورزی از جمله اثرات غیرمستقیم این آلودگی است که تاکنون در محاسبات اقتصادی برق تولیدی لحاظ نشده است.

اثرات تجمعی آلودگی بر خاک، آب و کشاورزی

رئیس شبکه محیط زیست استان مرکزی گفت: فلزات سنگینی مانند نیکل، وانادیوم و سرب که از احتراق مازوت آزاد می‌شوند، در خاک و گیاهان منطقه تجمع می‌ یابند و به مرور وارد زنجیره غذایی انسان می‌ شوند. همچنین، بخشی از این آلاینده‌ ها در اثر بارش باران به آب‌ های زیرزمینی نفوذ کرده و کیفیت منابع آب شرب و کشاورزی را تهدید می‌ کند.

او اضافه کرد: بررسی‌ ها نشان می‌ دهد اسیدی شدن خاک اطراف نیروگاه به دلیل باران‌ های اسیدی، در حال گسترش است و این موضوع باعث کاهش عملکرد محصولات کشاورزی و از بین رفتن تنوع زیستی منطقه می‌ شود.

بحران سوخت و ناترازی مدیریتی

آقاخانی در ادامه گفت: استفاده از مازوت در نیروگاه شازند از سال ۱۳۹۹ تاکنون به یک روند پایدار تبدیل شده است. پیش‌ تر مصرف مازوت محدود به دو ماه زمستان بود، اما اکنون در تمام فصل‌ ها ادامه دارد. این موضوع ناشی از ناترازی تولید و توزیع گاز و ضعف مدیریت انرژی در کشور است.

وی با بیان اینکه حتی مازوت کم‌ سولفور هم از نظر زیست‌ محیطی استاندارد نیست، افزود: این سوخت حاوی باقیمانده‌های سنگین پالایشگاهی است که پس از احتراق، ذرات فلزی و ترکیبات سمی در هوا و خاک برجای می‌ گذارد و اثرات ماندگار آن تا سال‌ ها باقی می‌ ماند.

ضرورت ارزیابی جامع و اصلاح ساختاری

رئیس شبکه محیط زیست و منابع طبیعی استان مرکزی گفت: تا امروز هیچ مطالعه جامع و مستقل درباره هزینه‌ های واقعی اقتصادی، زیست‌ محیطی و اجتماعی فعالیت نیروگاه شازند انجام نشده است. ارزیابی دقیق این سه بخش، می‌ تواند نشان دهد که هزینه نهایی تولید برق از این نیروگاه، بسیار بیشتر از برق تولیدی از منابع پاک است.

او خاطرنشان کرد: اصلاح ساختار مدیریتی بخش انرژی کشور، بهره‌ گیری از فناوری‌ های نوین در تولید برق و بهینه‌ سازی مصرف، از پیش‌شرط‌ های مهم برای کاهش آسیب‌ های زیست‌ محیطی است.

 پیشنهاد جایگزینی با انرژی‌ های تجدیدپذیر

آقاخانی تأکید کرد: منطقه شازند به دلیل دارا بودن زمین‌ های ملی وسیع، تابش بالای خورشید و جریان بادهای دائمی، ظرفیت بسیار مناسبی برای احداث نیروگاه‌ های ترکیبی خورشیدی و بادی دارد. اجرای چنین طرحی علاوه بر کاهش آلودگی، موجب صرفه‌ جویی در منابع سوخت فسیلی و اشتغال‌ زایی پایدار در استان خواهد شد.

وی افزود: در حال حاضر، کشورهای توسعه‌ یافته با حرکت به سمت انرژی‌ های پاک، نه‌تنها از انتشار گازهای گلخانه‌ ای کاسته‌اند، بلکه هزینه تولید انرژی را نیز در میان‌ مدت کاهش داده‌اند. ایران نیز باید از این الگوها بهره گیرد تا ضمن حفظ منابع طبیعی، سلامت جامعه را تضمین کند.

در شرایطی که بحران آلودگی هوا در استان مرکزی به یکی از چالش‌های جدی سلامت عمومی تبدیل شده است، تداوم فعالیت نیروگاه حرارتی شازند با سوخت‌های آلاینده، خلاف مسیر توسعه پایدار تلقی می‌شود.
کارشناسان معتقدند که تغییر رویکرد انرژی کشور از سوخت‌های فسیلی به انرژی‌های تجدیدپذیر نه‌تنها از منظر زیست‌ محیطی بلکه از نظر اقتصادی نیز به‌صرفه‌ تر و آینده‌ نگرانه‌ تر است.

خبرنگار: فاطمه زهرا سلیمی